صحبتهای ایلان ماسک درباره ایجاد و نگهداری یک ابرمنظومه ماهوارهای شامل یک میلیون ماهواره برای مراکز داده هوش مصنوعی، شاید چندان عملی یا از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه نباشد، اما میتواند از این نظر منحصربهفرد باشد. این طرح یکی از نزدیکترین نمونهها به سناریویی است که در آن مقدار قابلتوجهی از مواد ارزشمند به فضا منتقل میشود. انسانها در زمینه استفاده پایدار از منابع و مواد عملکرد چندان خوبی ندارند، اما معمولاً صحبت از موادی است که از چرخه بازیافت خارج میشوند، نه موادی که از جاذبه زمین فرار میکنند.
صنعت فضایی تجاری معمولاً درباره جذابیت استخراج فلزات گرانبها از سیارکها و انتقال آنها به زمین صحبت میکند. اما در چه شرایطی حاضر خواهیم بود همین فرایند را در جهت معکوس انجام دهیم؟ شبکه استارلینک بهتنهایی جرم اجرام موجود در مدار پایین زمین را دو برابر کرده است و این منظومه مراکز داده مداری میتواند در مقایسه با آن بسیار بزرگتر باشد.
با توجه به عمر مورد انتظار حدود پنجساله پردازندههای گرافیکی مورد استفاده در مراکز داده، از یک میلیون ماهواره AI1 پیشنهادی اسپیسایکس، حدود ۲۰۰ هزار ماهواره هر سال از رده خارج خواهند شد. بر اساس پروندهای که اسپیسایکس در ۲۹ مه به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا ارائه کرده، حدود ۴۰ هزار ماهواره بهطور قطعی از مدار خارج شده و در جو زمین خواهند سوخت.
مواد تشکیلدهنده این ماهوارهها تا حد زیادی در جو پراکنده میشوند و به جای آنکه بهعنوان یک منبع قابل استفاده باقی بمانند، به آلایندههایی پراکنده تبدیل خواهند شد که بهتدریج در سراسر زمین تهنشین میشوند. یکی دیگر از نگرانیهای مرتبط این است که آلومینیوم موجود در این ماهوارهها میتواند طی چند دهه، به میزان نامعلومی باعث کاهش لایه ازن شود.
حدود ۱۶۰ هزار ماهواره باقیمانده نیز ممکن است به مدار دوردست موسوم به «مدار دفع» منتقل شوند. در هر دو حالت، از دیدگاه چرخه عمر مواد، این منابع عملاً از چرخه استفاده خارج شدهاند.
بدون داشتن مشخصات کامل و دقیق این ماهوارهها، نمیتوان میزان موادی را که قرار است به فضا منتقل شود، بهدرستی محاسبه کرد. با این حال، میتوان از پردازندههای گرافیکی شروع کرد و فعلاً پنلهای خورشیدی، سیستمهای خنککننده و سایر تجهیزات سرور و شبکه را نادیده گرفت.
ماسک گفته است این ماهوارهها از نسخهای تغییر یافته از رک Nvidia Vera Rubin NVL72 استفاده خواهند کرد که شامل ۷۲ پردازنده گرافیکی است. هرچند این رک به یک نسل نسبتاً قدیمیتر از پردازندههای گرافیکی اشاره دارد، یک مطالعه منتشرشده در ماه مه درباره میزان مصرف مواد در مدلهای زبانی بزرگ، ترکیب شیمیایی کامل یک پردازنده A100 را بررسی کرده و ۳۲ عنصر مختلف را در آن شناسایی کرده است.
در این پردازنده، هیتسینک بزرگ و خنکشونده با هوا حدود ۸۸ درصد از وزن کل را تشکیل میدهد. با این حال، در این محاسبه باید این بخش را کنار بگذاریم، زیرا ماهوارهها طبیعتاً به نوع دیگری از سیستم خنککننده نیاز خواهند داشت که هنوز مشخص نشده است.
این طرح پرسشهای زیادی را مطرح میکند که اگر سرورها روی زمین ساخته میشدند، در ساختمانهای معمولی بهعنوان مرکز داده قرار میگرفتند و پس از چند سال، زمانی که به دلیل پردازش بیپایان خلاصه ایمیلها از کار میافتادند، بهدرستی برای بازیافت زبالههای الکترونیکی جمعآوری میشدند، نیازی به پاسخ دادن به آنها نبود. حتی بهتر از آن، بخشی از تجهیزات در صورت داشتن عمر مفید باقیمانده میتوانست وارد بازار دستدوم شود.
علاوه بر هزینه انتقال تجهیزات به مدار، هزینهای نیز برای بازنگرداندن آنها به زمین وجود دارد.
آیا روزی در بررسیهای زیستمحیطی پروژههای فضایی، میزان موادی که قرار است از چرخه زمین خارج شوند نیز مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت؟ چارچوبهای قانونی مربوط به استخراج مواد معدنی از فضا تاکنون بسیار مورد بحث قرار گرفتهاند، اما اگر پروژههایی در این مقیاس واقعاً دنبال شوند، مدارهای شلوغ و پر از زباله یا ورود دوباره این زبالهها به جو ممکن است تنها نگرانی مربوط به دفع مواد در فضا نباشد.
