آپولو ۱۵ در ۲۶ ژوئیه ۱۹۷۱ به فضا پرتاب شد و با موفقیت چهارمین فرود انسان روی ماه را انجام داد. این مأموریت نخستین مأموریت از مجموعه «J» برنامه آپولو بود که در آن فضانوردان مدت بیشتری روی سطح ماه و در مدار آن حضور داشتند و آزمایشهای علمی گستردهتری نسبت به مأموریتهای قبلی انجام دادند.
دیوید اسکات، فرمانده مأموریت، و جیمز اروین، خلبان ماهنشین، با ماهنشین «فالکون» در منطقه هادلی-آپنین حدود ۵۰۰ متر دورتر از محل فرود برنامهریزیشده فرود آمدند. «شکاف هادلی» یک کانال گدازهای روی ماه است و کوههای آپنین نیز بخشی از لبه حوضه برخوردی ایمبریوم را تشکیل میدهند. حوضه ایمبریوم بیش از ۱۱۰۰ کیلومتر قطر دارد و دومین حوضه برخوردی بزرگ ماه و یکی از جوانترین حوضههای برخوردی آن محسوب میشود.
محل فرود دو هدف اصلی داشت: نخست، جمعآوری نمونههایی از مواد آتشفشانی شکاف هادلی و دشتهای بازالتی اطراف آن و دوم، بررسی و جمعآوری نمونه از دامنههای پایینی کوه هادلی دلتا که بخشی از رشتهکوه آپنین است. دانشمندان امیدوار بودند برخوردی که باعث شکلگیری حوضه ایمبریوم شده، مواد موجود در اعماق پوسته ماه را به سمت بالا آورده باشد و این مواد در سطح کوه هادلی دلتا قابل دسترسی باشند.
یکی از گزینههای اصلی دیگر برای محل فرود، گنبدهای آتشفشانی غیرمعمول در منطقه ماریوس هیلز بود، اما دانشمندان به این نتیجه رسیدند که اهداف زمینشناسی منطقه هادلی-آپنین اهمیت بیشتری دارند. علاوه بر این، این منطقه امکان توزیع مناسبتری برای آزمایشهای ژئوفیزیکی که در مأموریتهای مختلف آپولو انجام میشد، فراهم میکرد.
 |
| برخواستن از سطح ماه به سمت فضاپیمای مادر اندوور |
کوههای آپنین در سمت شرقی محل فرود حدود ۳ کیلومتر ارتفاع دارند و همین موضوع باعث شد ماهنشین آپولو ۱۵ مجبور باشد با زاویهای غیرمعمول و بسیار شیبدار به سمت محل فرود نزدیک شود.
اسکات و اروین به سمت نخستین مقصد خود حرکت کردند و در مسیر جنوبشرقی، در امتداد شکاف هادلی، به سمت دهانه «البو» رفتند که ۳.۲ کیلومتر با آنها فاصله داشت. هر دو فضانورد در طول مسیر، بهطور مداوم درباره ویژگیهای زمینشناسی که مشاهده میکردند توضیح میدادند.
آنها در دهانه البو، خودروی ماهنورد را متوقف کردند و آنتن پرقدرت آن را به سمت زمین تنظیم کردند تا پخش تصاویر تلویزیونی ادامه پیدا کند. پس از جمعآوری نمونههای زمینشناسی، سوار ماهنورد شدند و مسافت کوتاهی به سمت جنوبشرق، به ایستگاه شماره ۲ در نزدیکی دهانه «سنت جورج» در دامنه کوه هادلی حرکت کردند. اسکات از یک تختهسنگ نمونهبرداری کرد و اروین نیز از لبه دهانه، یک نمونه هستهای دوتایی برداشت.
سپس دوباره سوار ماهنورد شدند و از دامنه کوه پایین رفتند و به سمت شمال، در مسیر ماهنشین حرکت کردند. آنها به دلیل عقب افتادن از برنامه زمانی، توقف برنامهریزیشده در ایستگاه شماره ۳ را حذف کردند. فضانوردان در نزدیکی ماهنشین فالکون توقف کردند تا تعدادی از تجهیزات «بسته آزمایشهای علمی سطح ماه آپولو» یا ALSEP را داخل ماهنورد قرار دهند.
اسکات با ماهنورد به دنبال محل مناسبی برای نصب تجهیزات رفت و در نقطهای حدود ۱۱۰ متر در غرب-شمالغربی ماهنشین توقف کرد، در حالی که اروین تجهیزات باقیمانده را حمل میکرد. سپس هر دو با همکاری یکدیگر آزمایشهای ALSEP را نصب کردند.
اسکات هنگام حفر سوراخهای مورد نیاز برای آزمایش جریان گرمایی با مشکل مواجه شد، زیرا لایههای زیرسطحی ماه سختتر از حد انتظار بودند. در نتیجه، مرکز کنترل مأموریت از او خواست این کار را موقتاً متوقف کند و به سراغ فعالیت بعدی برود و در دومین راهپیمایی روی ماه، حفاری را تکمیل کند.
سپس آنها با ماهنورد به سمت ماهنشین بازگشتند و اسکات آزمایش «جمعآوری باد خورشیدی» (SWC) را نصب کرد. پس از اینکه گردوغبار روی لباسهای یکدیگر را پاک کردند، نمونههای جمعآوریشده در این سفر را به داخل ماهنشین منتقل کردند و دریچه را بستند.
نخستین راهپیمایی آپولو ۱۵ روی ماه در آن زمان رکورد جدیدی ثبت کرد و ۶ ساعت و ۳۴ دقیقه طول کشید. اسکات و اروین پس از صرف شام و برگزاری جلسه بررسی مأموریت با مرکز کنترل، برای دومین شب اقامت خود روی ماه آماده استراحت شدند.
صبح روز بعد، اسکات و اروین دوباره لباسهای فضایی خود را پوشیدند، فشار هوای ماهنشین فالکون را تخلیه کردند و به سطح ماه رفتند. کمتر از یک ساعت بعد، پس از بررسی و آمادهسازی ماهنورد، دومین سفر خود روی ماه را آغاز کردند. آنها از ماهنشین به سمت جنوب و در امتداد بخش شمالی دامنه کوه هادلی، معروف به «فرانت»، حرکت کردند و به ایستگاه شماره ۶ رسیدند.
آنها ماهنورد را در شیبی ۱۱ درجه و در فاصله حدود ۵ کیلومتری فالکون متوقف کردند. این دورترین مسافتی بود که فضانوردان تا آن زمان از فضاپیمای خود روی ماه طی کرده بودند. اسکات با استفاده از یک لنز تلهفوتوی ۵۰۰ میلیمتری از فالکون عکس گرفت؛ ماهنشین در دوردست بسیار کوچک دیده میشد و در مقایسه با منظره اطراف تقریباً ناچیز به نظر میرسید.
پس از جمعآوری تعداد زیادی نمونه سنگ و خاک، از جمله یک نمونه هستهای، تجهیزات را جمع کردند و با ماهنورد به سمت غرب رفتند تا در ایستگاه ۶آ از یک تختهسنگ بزرگ سبزرنگ که بخشی از آن در زمین فرو رفته بود، نمونهبرداری کنند. به دلیل شیب ۱۵ درجهای محل، اروین ماهنورد را ثابت نگه داشت و اسکات از تختهسنگ نمونه برداشت.
سپس به سمت ایستگاه شماره ۷ در دهانه «اسپور» حرکت کردند. آنها در این منطقه نمونههای متعددی پیدا کردند که یکی از مهمترین آنها یک سنگ سفید و بلوری بود که بعدها «سنگ پیدایش» نام گرفت.
در مسیر بازگشت به ماهنشین، توقف کوتاهی در دهانه «دیون» یا ایستگاه شماره ۴ داشتند تا از یک تختهسنگ بزرگ و پر از حفره نمونهبرداری کنند. سپس مسیر ۳.۴ کیلومتری باقیمانده تا فالکون را طی کردند و با رسیدن به سرعت ۱۲ کیلومتر بر ساعت، رکورد سرعت حرکت روی سطح ماه را به ثبت رساندند.
پس از بازگشت به فالکون، نمونههای جمعآوریشده را از ماهنورد خارج کردند. اروین نزدیک ماهنشین ماند تا عکس بگیرد و پرچم آمریکا را از محل نگهداری خارج کند، در حالی که اسکات به محل نصب تجهیزات ALSEP رفت تا کار حفاری مربوط به آزمایش جریان گرمایی را تکمیل کند.
اروین نیز به محل ALSEP رفت و برای انجام یک آزمایش مکانیک خاک، خندقی در سطح ماه حفر کرد. اسکات هم با استفاده از مته، یک نمونه هستهای دیگر برداشت. سپس هر دو به ماهنشین بازگشتند؛ اروین پیاده و اسکات با ماهنورد حرکت کرد. آنها در ادامه پرچم آمریکا را در سطح ماه نصب کردند.
پس از آن، نمونههای جمعآوریشده را به داخل ماهنشین بردند و پس از ۷ ساعت و ۱۲ دقیقه حضور در خارج از فالکون، دوباره فشار داخل آن را برقرار کردند. این زمان رکورد قبلی خودشان را نیز شکست. پس از یک جلسه کوتاه با مرکز کنترل مأموریت و صرف شام، برای سومین شب اقامت و خواب خود روی ماه آماده شدند.
پس از یک خواب خوب، اسکات و اروین صبحانهای سریع خوردند و برای سومین و آخرین سفر خود روی ماه آماده شدند. مقصد آنها این بار شکاف هادلی در سمت غرب بود. پس از تخلیه فشار داخل ماهنشین، هر دو فضانورد به سطح ماه رفتند و تجهیزات مورد نیاز را داخل ماهنورد قرار دادند.
اسکات و اروین از یکدیگر در حالی که مقابل پرچم آمریکا ادای احترام میکردند، عکسهای رنگی گرفتند. سپس اسکات با ماهنورد به سمت محل تجهیزات ALSEP حرکت کرد و اروین پیاده به آنجا رفت. آنها پس از تلاش فراوان، نمونه هستهای را که روز قبل حفاری شده بود، از زمین خارج کردند.
فضانوردان سپس به سمت غرب و شکاف هادلی حرکت کردند و در ایستگاه شماره ۹ برای عکاسی و جمعآوری نمونه در نزدیکی یک دهانه ۱۵ متری توقف کردند. پس از این توقف کوتاه، به سمت غرب ادامه مسیر دادند و به ایستگاه ۹آ در لبه شکاف هادلی رسیدند. آنها در این محل از سمت غربی دره عکس گرفتند و نمونههای هستهای و دیگر نمونهها را جمعآوری کردند.
سپس مسافت کوتاهی در امتداد لبه شکاف به سمت شمالغربی حرکت کردند و به ایستگاه شماره ۱۰ رسیدند تا عکسهای بیشتری از دیواره غربی دره بگیرند. از آنجا ۲.۵ کیلومتر به سمت ماهنشین بازگشتند و در مسیر، در محل تجهیزات ALSEP توقف کردند تا نمونه هستهای حفاریشده را نیز بردارند.
پس از بازگشت به ماهنشین، از آزمایش «جمعآوری باد خورشیدی» عکس گرفتند و آن را جمع کردند تا به زمین بازگردانند. در حالی که اسکات و اروین مشغول بستهبندی نمونهها و فیلمهای عکاسی برای انتقال به ماهنشین بودند، اسکات برای بینندگان تلویزیونی روی زمین یک آزمایش فیزیکی انجام داد.
او گفت: «خب، در دست چپم یک پر و در دست راستم یک چکش دارم. فکر میکنم یکی از دلایلی که امروز اینجا هستیم، وجود مردی به نام گالیله است که مدتها پیش درباره سقوط اجسام در میدانهای گرانشی به کشف مهمی رسید. فکر کردیم کجا بهتر از ماه میتوانیم یافتههای او را تأیید کنیم. پس میخواهیم این آزمایش را اینجا انجام دهیم. این پر، بهطور مناسب، پر شاهین است که به ماهنشین فالکون مربوط میشود. حالا هر دو را رها میکنم و امیدوارم همزمان به زمین برسند.»
وقتی چکش و پر همزمان روی غبار ماه افتادند، اسکات گفت: «دیدید؟ این نشان میدهد آقای گالیله در یافتههایش درست میگفت.»
اسکات که تا زمان نشست خبری پس از بازگشت خدمه به زمین این موضوع را بهطور عمومی اعلام نکرد، یک لوح یادبود و یک تندیس کوچک را نیز روی سطح ماه قرار داد. این یادبود به فضانوردان و کیهاننوردانی تقدیم شده بود که در جریان انجام وظایف خود جان باخته بودند.
سپس اسکات ماهنورد را حدود ۱۵۰ متر دورتر از ماهنشین پارک کرد، در موقعیتی که دوربین تلویزیونی بتواند چند ساعت بعد لحظه برخاستن ماهنشین از سطح ماه را بهطور مستقیم پخش کند. اسکات و اروین برای آخرین بار گردوغبار لباسهای یکدیگر را پاک کردند و از نردبان بالا رفتند و وارد ماهنشین شدند. آنها پس از ۴ ساعت و ۵۰ دقیقه فعالیت در خارج از ماهنشین، دوباره فشار داخلی فالکون را برقرار کردند.
در ۲ اوت ۱۹۷۱، پس از سه روز کاوش در منطقه هادلی-آپنین روی ماه، فضانوردان آپولو ۱۵، دیوید آر. اسکات و جیمز بی. اروین، با ماهنشین «فالکون» از سطح ماه برخاستند تا به آلفرد ام. وردن بپیوندند. وردن در این مدت با حضور در مدار ماه و سوار بر ماژول فرماندهی «اندیور»، مشغول انجام تحقیقات علمی برای بررسی سطح و محیط ماه بود.
بخشی از این تحقیقات شامل قرار دادن یک ماهواره کوچک در مدار ماه بود که کمی پیش از آغاز سفر فضانوردان به سمت زمین انجام شد. در طول سفر سهروزه به سوی زمین، وردن نخستین راهپیمایی فضایی در فضای بین زمین و ماه را انجام داد تا فیلمهای ثبتشده توسط دوربینهای نصبشده روی ماژول خدماتی فضاپیما را خارج کند.
 |
| راهپیمایی فضایی که توسط وردن انجام شد |
فضانوردان همچنین یک ماهگرفتگی کامل را مشاهده کردند، یک نشست خبری در طول پرواز برگزار کردند و دیدگاههای خود درباره مأموریت را با خبرنگاران در میان گذاشتند. آنها در ادامه فضاپیمای خود را برای ورود دوباره به جو زمین و فرود در اقیانوس آماده کردند.
اگرچه مأموریت بسیار موفق ۱۲ روزه آپولو ۱۵ برای فرود روی ماه با فرود فضانوردان در اقیانوس آرام در ۷ اوت ۱۹۷۱ به پایان رسید، اما فعالیتهای فضانوردان این مأموریت، دیوید آر. اسکات، آلفرد ام. وردن و جیمز بی. اروین، برای ماهها ادامه داشت.
پس از سه هفته جلسات فنی و بررسیهای تخصصی در مرکز فضاپیمای سرنشیندار، که امروزه مرکز فضایی جانسون ناسا در هیوستون است، این سه فضانورد مانند اعضای مأموریتهای قبلی آپولو سفرهای گستردهای انجام دادند. آنها در سه سفر بینالمللی نیز شرکت کردند تا درباره دستاوردهای علمی مأموریت خود برای مقامهای دولتی، دانشمندان، دانشجویان، رسانهها و عموم مردم توضیح دهند.
فضانوردان آپولو ۱۵ در این مدت جوایز، مدالها و افتخارات زیادی دریافت کردند و در مقابل، به میزبانان خود پرچمهایی که همراه مأموریت به فضا رفته بودند، عکسها و دیگر یادگاریهای مربوط به این سفر را اهدا کردند.
