پژوهشگران در بررسی تصاویر ماهوارهای صحرای آتبای در شرق سودان، ۲۶۰ محوطه تدفین دایرهای بزرگ را در طول نزدیک به هزار کیلومتر از بیابان شناسایی کردند که نشانههایی از فعالیت انسانهای باستانی را نشان میدهد. این سازههای عظیم، که برخی از آنها حدود ۸۰ متر عرض داشتند، بهعنوان محوطههایی برای دفن انسانها و همچنین گاو، گوسفند و بز استفاده میشدند.
در بسیاری از این محلهای دفن، اجساد پیرامون یک فرد مرکزی قرار گرفته بودند؛ موضوعی که احتمال وجود شکل اولیهای از سلسلهمراتب اجتماعی را مطرح میکند. این فرد لزوماً پادشاه نبوده، اما شاید نشاندهنده نخستین نشانههای برتری جایگاه برخی افراد در میان این جوامع کوچنشین باشد.
وقتی از تمدنهای باستانی شمالشرق آفریقا صحبت میشود، معمولاً مصر با اهرام مشهور، فرعونها و بناهای عظیمش به ذهن میآید؛ آثاری که هنوز هم از شگفتیهای معماری جهان به شمار میروند. اما در کنار شهرهای بزرگ و پیشرفته، گروههای کوچنشین بسیاری نیز در بیابانهایی زندگی میکردند که بهتدریج خشکتر میشدند. برخلاف شرایط امروز، بخش بزرگی از شمال آفریقا در دورهای طولانی آبوهوایی مرطوبتر داشته است.
پژوهشگران میگویند شواهد نشان میدهد که گاوها برای این جوامع کوچنشین هم منبع دامداری و هم نماد جایگاه اجتماعی بودند. داشتن گلههای بزرگ در محیط سخت بیابانی، احتمالاً نشانه ثروت و اعتبار محسوب میشده است. به باور محققان، دفن افراد در کنار حیواناتشان مشابه رسم دفن فرعونها همراه با گنجینهها بوده و نشان میدهد مردم اشیاء و داراییهای ارزشمند خود را برای زندگی پس از مرگ همراه میبردند.
