دانشمندان مدتها از وجود یک «حفره گرانشی» در زیر قطب جنوب خبر داشتند؛ منطقهای که نیروی گرانش در آن بهطور غیرمعمول ضعیف است. با توجه به تهدیدهای مختلفی که این ناحیه با آن روبهروست، پژوهشگران امیدوارند این پدیده را بهتر درک کنند و اکنون سرنخ تازهای به دست آوردهاند.
بررسیهای تاریخی که در یک مقاله جدید در Scientific Reports منتشر شده نشان میدهد این حفره ابتدا ضعیفتر بوده اما بین ۵۰ تا ۳۰ میلیون سال پیش، همزمان با آغاز یخبندان گسترده در قطب جنوب، شدت بیشتری پیدا کرده است.
با این حال، پژوهشگران هنوز نمیدانند این حفره گرانشی چه تأثیری میتواند بر قطب جنوب داشته باشد، بهویژه اکنون که اثرات تغییرات اقلیمی هر سال شدیدتر میشود.
پژوهشگران برای این مطالعه ساختار سهبعدی درون زمین را با استفاده از دادههای جهانی زمینلرزه و مجموعهای از اطلاعات لرزهای، ژئودینامیکی و فیزیک مواد بازسازی کردند. مدل آنها عواملی مانند پویایی گوشته، دادههای میدان گرانش و تغییرات رفتاری چرخش زمین را در نظر گرفته است.
الساندرو فورت، نویسنده ارشد پژوهش و ژئوفیزیکدان دانشگاه فلوریدا، در توضیح روش کار گفت: «تصور کنید از کل زمین یک سیتیاسکن بگیریم، اما بهجای اشعه ایکس، زمینلرزهها را داریم. امواج زلزله همان نوری هستند که داخل سیاره را روشن میکنند.»
به گفته پژوهشگران، آنها سپس با روشی مشابه جریان سنگها درون زمین را «به عقب برگرداندند» و تغییرات را تا ۷۰ میلیون سال پیش دنبال کردند. شبیهسازیها نشان داد که در ابتدا، فرورفتن مادهای سرد و چگال در اعماق گوشته باعث کاهش گرانش در نزدیکی قطب جنوب شده بود.
سپس، حدود ۵۰ تا ۳۰ میلیون سال پیش، مادهای داغتر و سبکتر از اعماق بالا آمد و جرم را در سراسر قاره جابهجا کرد. ترکیب این دو روند ــ فرورفتن ماده سرد و بالا آمدن ماده داغ ــ باعث شد کمبود جرم در زیر قطب جنوب تشدید شود.
دانشمندان میگویند از آنجا که سطح دریا و الگوی جزر و مد بر الگوهای آبوهوایی اثر میگذارند، درک بهتر «حفره گرانشی» میتواند به شناخت تازهای از تاریخ زمینشناسی قطب جنوب منجر شود؛ بهویژه با توجه به تهدیدهایی که امروز این منطقه را تحت فشار قرار داده است.
فورت در توضیح اهمیت این موضوع گفت اگر بتوانیم بهتر بفهمیم درون زمین چگونه بر گرانش و سطح دریا اثر میگذارد، میتوانیم عوامل مؤثر بر رشد و پایداری صفحات یخی بزرگ را دقیقتر شناسایی کنیم.
