بیرون رفتن و نفس کشیدن در هوای تازه برای بسیاری از مردم حالتی شبیه بازتنظیم ذهن دارد، اما برای برخی نتیجه برعکس است. طبیعت در آنها استرس، ناراحتی یا میل شدید به بازگشت به فضای بسته ایجاد میکند. پژوهشگران برای این واکنش نامی دارند: «بایوفوبیا». یک مرور تازه بر نزدیک به ۲۰۰ مطالعه نشان میدهد این پدیده ممکن است در حال افزایش باشد.
این مرور توسط پژوهشگران دانشگاه لوند و دانشگاه توکیو انجام شده و دههها تحقیق در روانشناسی، بومشناسی و پزشکی را کنار هم قرار داده است. این مقاله که در نشریه Frontiers in Ecology and the Environment منتشر شده، استدلال میکند که ترس، تنفر و دوری از طبیعت نیازمند توجه بیشتری است.
فوبیای حیوانات بهتنهایی بین ۴ تا ۹ درصد مردم جهان را تحتتأثیر قرار میدهد. برای این افراد، روبهرو شدن با حیاتوحش میتواند اضطراب، تهوع و استرسی ایجاد کند که آنها را از فضاهای طبیعی دور میکند. اما نویسندگان میگویند موضوع گستردهتر از این است. بسیاری از افرادی که فوبیا ندارند نیز در برابر حشرات، خزندگان یا حیوانات ناآشنا احساس ناراحتی میکنند، حتی زمانی که خطری واقعی وجود ندارد. این احساس ناخوشایند باعث میشود از پارکها و مسیرهای طبیعی دور بمانند؛ فضاهایی که مدتهاست با سلامت جسمی و روانی بهتر مرتبط دانسته میشوند.
یکی از مشکلات، محدود بودن دامنه مطالعات درباره بایوفوبیاست. تقریباً همه پژوهشهای موجود بر ترس از حیوانات تمرکز دارند، نه بیزاری از طبیعت بهطور کلی. دادهها بیشتر درباره عنکبوتها و پستانداران است و گونههای بیخطر کمتر بررسی شدهاند. این خلأ باعث شده پژوهشگران درک محدودی از دلیل گسترش ناراحتی نسبت به طبیعت داشته باشند.
دلایل شکلگیری این ترس متفاوت است. روانشناسی فردی اهمیت دارد، بهویژه حساسیت به اضطراب. عوامل زیستی نیز نقش دارند، چون سن و ژنتیک بر واکنشهای استرسی اثر میگذارند. عوامل اجتماعی هم بسیار تأثیرگذارند. رسانهها معمولاً روی حملات نادر حیوانات تمرکز میکنند و شبکههای اجتماعی هم این روند را تشدید میکنند. با تکرار مداوم چنین محتواهایی، طبیعت بهجای آشنا بودن، خطرناک بهنظر میرسد.
محل زندگی نیز بر احساس افراد نسبت به طبیعت اثر میگذارد. اگر در اخبار محلی مرتباً درباره درگیری با حیاتوحش گزارش شود، ترس میتواند پیش از هر تجربه شخصی شکل بگیرد. نگرش خانواده و پیامهای فرهنگی نیز از همان ابتدا انتظاراتی ایجاد میکنند، پیش از آنکه فرد فرصت برقراری رابطه مستقیم با طبیعت را داشته باشد.
پیامدها قابل مشاهدهاند. افرادی که از طبیعت دوری میکنند، احساس ارتباط کمتری با آن دارند و مطالعات نشان میدهد واکنشهای بایوفوبیک شدیدتر با حمایت بیشتر از کنترل مرگبار حیاتوحش همراه است. این موضوع برای تلاشهای حفاظتی که به حمایت عمومی نیاز دارند، چالش ایجاد میکند.
