روندهای مد معمولاً زودگذرند، اما برخی سبکها هزاران سال دوام آوردهاند، چون نشانههای زیبایی در گذشته حتی روی استخوانها هم حک میشد.
بر اساس اسناد تاریخی، دندانهای سیاه و صیقلی در بخشهایی از ویتنام از حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد نشانه زیبایی به شمار میرفت. باستانشناسان اکنون شواهد فیزیکی پیدا کردهاند که نشان میدهد این رسم دستکم ۲ هزار سال قدمت دارد. یافتهها در مقالهای در مجله «علوم باستانشناسی و انسانشناسی» منتشر شده است. پژوهشگران در این مطالعه با روشهای علمی اسکلتهای کشفشده در منطقه دونگسا در شمال ویتنام را بررسی کردند.
به گفته پژوهشگران، این تحقیق قدمت و شیوههای ویژه سیاهکردن دندان در ویتنام را روشن میکند و نشان میدهد این کار نوعی بیان فرهنگیِ هویت در شبکههای گستردهتر تعامل و تبادل منطقهای بوده است.
دندانهای کاملاً سیاه شاید با سلیقه امروز که دندان سفید را ترجیح میدهد ناسازگار به نظر برسد. با این حال، طبق گزارش پژوهشگران، نفوذ فرهنگ غرب در آسیا باعث شده این سنت در میان نسلهای جوان کمرنگ شود، اما سیاهکردن دندان در جنوب آسیا، اقیانوسیه و بخشهایی از آفریقا و آمریکا سابقه فرهنگی طولانی دارد.
یوی ژانگ، نویسنده اصلی پژوهش و باستانشناس دانشگاه ملی استرالیا، به لایو ساینس گفته است که این سنت هنوز هم نهتنها در ویتنام، بلکه در بخشهای گستردهتری از جنوبشرقی آسیا دیده میشود.
ویتنامیها بهطور خاص بهخاطر روش دقیق و چندمرحلهای سیاهکردن دندان شناخته میشدند؛ روشی که به گفته پژوهشگران شامل «ضدعفونی، رنگکردن با رنگ قرمز، رنگکردن با رنگ سیاه و صیقلدادن» بود. با این حال، باستانشناسانی که اسکلتهای این منطقه را بررسی کردهاند، درباره اینکه دقیقاً چه چیزی را باید نشانه سیاهکردن دندان دانست، اتفاقنظر نداشتند.
برای نمونه، برخی جمجمهها دندانهایی به رنگ قهوهای مایل به قرمز داشتند که ممکن بود نتیجه رنگگرفتن طبیعی بر اثر خوردن برخی گیاهان باشد و نه الزاماً نشانه سیاهکردن دندان. به همین دلیل، پژوهشگران درباره جزئیات دقیق این فرایند در جوامع باستانی جنوبشرقی آسیا دیدگاههای متفاوتی داشتند.
پژوهشگران با استفاده از روش فلورسانس پرتو ایکس ترکیب شیمیایی مینای دندانهای اسکلتها را بهطور غیرمستقیم بررسی کردند. آنها سپس با تکیه بر شواهد مردمنگارانه، به دنبال ارتباط احتمالی میان شیوههای امروزی سیاهکردن دندان و نمونههای باستانی بودند.
همانطور که انتظار میرفت، میزان بالایی از آهن و گوگرد در مینای دندانهای باستانی دیده شد. ژانگ به لایو ساینس گفت این موضوع نشان میدهد نمکهای آهن در این فرایند نقش داشتهاند.
اگر این نتیجه درست باشد، با روش امروزی سیاهکردن دندان همخوانی دارد؛ روشی چند هفتهای که در آن از ترکیب نمکهای آهن و گیاهان سرشار از تانن، مانند فوفل، برای سیاهکردن عمیق دندانها استفاده میشود. این یافته همچنین نشان میدهد افرادی که این کار را انجام میدادند، تا پایان عمر دندانهایی کاملاً سیاه داشتند.
بر اساس این پژوهش، نتایج جدید فقط به استانداردهای زیبایی باستانی مربوط نمیشود. اسناد تاریخی از «تحولهای مهم فناورانه و اجتماعی در عصر آهن» در ویتنام امروزی خبر میدهند. گسترش استفاده از آهن در آن دوره باعث شده بود که معیارهای رایج زیبایی نیز احتمالاً با کاربرد آهن ارتباط پیدا کنند.
از سوی دیگر، شواهد بیومولکولی نشان میدهد جویدن فوفل ـ که ظاهراً سنتی جدا از سیاهکردن دندان بوده ـ دستکم از ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد وجود داشته و محدود به ویتنام هم نبوده است. پژوهشگران میگویند بررسی ارتباط احتمالی میان این دو رسم میتواند موضوع تحقیقات بعدی باشد.
با این حال، یافتهها نشان میدهد سنت سیاهکردن دندان در ویتنام عمری بسیار طولانی داشته، حتی اگر امروز کمرنگ شده باشد. این رسم بهنظر میرسد یکی از معدود روندهای زیبایی بوده که نهتنها چند نسل، بلکه هزاران سال دوام آورده و همانطور که مطالعه جدید نشان میدهد، روش انجام آن نیز در طول زمان تغییر چندانی نکرده است.
