پژوهشی که در سپتامبر در نشریه باستانشناسی و میراث مدیترانه شرقی منتشر شد نشان میدهد ظروف سنگمرمر مصری ممکن است نقش قلیانهای جهان باستان را داشته باشند. محققان در یک گلدان عقیق مصری متعلق به مجموعه بابلی موزه پیبادی ییل آثار مواد افیونی از جمله تریاک، مورفین و هروئین را شناسایی کردند. به گفته آنان این یافتهها روشنترین شواهد جامع از استفاده گسترده تریاک در جامعه مصر باستان است.
اندرو کوه، نویسنده اصلی مقاله و باستانشناس موزه ییل، اعلام کرد نتایج همراه با تحقیقات پیشین نشان میدهد مصرف تریاک در فرهنگهای مصر و سرزمینهای اطراف بیش از یک اتفاق تصادفی یا پراکنده بوده و تا حدی بخشی از زندگی روزمره محسوب میشده است.
روی این گلدان چهار زبان باستانی شامل اکدی، ایلامی، فارسی و مصری حک شده و نام خشایارشا، پادشاه هخامنشی بین سالهای ۴۸۶ تا ۴۶۵ پیش از میلاد نیز ذکر شده است؛ دورهای که مصر تحت سلطه ایران بود.
بر روی ظرف همچنین یادداشتی به خط دموتیک نوشته شده که ظرفیت آن را حدود ۱۲۰۰ میلیلیتر (۴۱ اونس مایع آمریکا) ذکر میکند. ارتفاع این اثر ۲۲ سانتیمتر است. نمونههای سالم از این نوع ظروف سنگمرمر مصری با کتیبههای چهارزبانه و اشاره به پادشاهان هخامنشی بسیار کمیاب هستند.
اندرو کوه و همکارانش بقایای قهوهایرنگ و معطر داخل یک گلدان باستانی را بررسی کردند و به گفته آنان شواهد قطعی از وجود موادی چون نسکاپین، هیدروکوتارنین، مورفین، تبائین و پاپاورین یافتند که همگی به تریاک اشاره دارند. این نتایج پژوهشگران را به یاد آثار مواد افیونی در گروهی از ظروف سنگمرمر مصری و کوزههای حلقهای قبرس از یک آرامگاه دوره پادشاهی نو (حدود ۱۵۷۰ تا ۱۰۶۹ پیش از میلاد) انداخت که احتمالاً متعلق به یک خانواده بازرگان در جنوب قاهره بوده است.
این یافتهها نشان میدهد ظروف مشابه، از جمله چند نمونه در آرامگاه توتعنخآمون، ممکن است حامل مواد افیونی بوده باشند. توتعنخآمون بین سالهای ۱۳۳۳ تا ۱۳۲۳ پیش از میلاد فرعون مصر بود. کوه گفت احتمالاً کوزههای سنگمرمر یافتشده در آرامگاه او حاوی تریاک بودهاند و بخشی از سنت مصرف مواد افیونی در مصر باستان را نشان میدهند که تازه در حال شناخت آن هستیم.
وقتی هاوارد کارتر در سال ۱۹۲۲ آرامگاه توتعنخآمون را کشف کرد، تعداد زیادی ظرف سنگمرمر مصری سالم پیدا شد که بسیاری از آنها بقایای چسبناک و قهوهایرنگ معطر داشتند. حدود یک دهه بعد، شیمیدان تحلیلی آلفرد لوکاس نتیجه گرفت بیشتر این مواد آلی نه روغنهای معطر بودند و نه عطر. این ظروف اکنون در موزه بزرگ مصر در جیزه نگهداری میشوند و بقایای آلی آنها دوباره بررسی نشده است.
کارتر همچنین متوجه آثار انگشت داخل برخی ظروف شد که نشان میداد غارتگران باستانی تلاش کردهاند تا حد امکان محتویات آنها را خارج کنند. به گفته پژوهشگران، بسیاری از این ظروف همان مواد قهوهایرنگی را داشتند که لوکاس تشخیص داده بود عطر یا روغن نیستند.
