فیل‌ها در یکی از پیچیده‌ترین و انعطاف‌پذیرترین جوامع در میان جانوران زندگی می‌کنند. افراد می‌میرند یا به جای دیگری می‌روند، گوساله‌ها بزرگ می‌شوند و تازه واردان به جمع می‌پیوندند، اما جوامع محلی به عنوان یک کل معمولاً در کنار هم باقی می‌مانند. مطالعات طولانی‌مدت بر روی فیل‌های ساوانای آفریقا نشان داده است که حتی پس از شکار غیرمجاز یا سایر افزایش‌های ناگهانی در میزان مرگ‌ومیر، بازماندگان تمایل دارند روابط از دست‌رفته خود را به‌مرور زمان بازسازی کنند. اما یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که وقتی تلفات مداوم در طول زمان انباشته می‌شوند، این انعطاف‌پذیری ممکن است نتواند جامعه را دست‌نخورده نگه دارد.
آناستازیا مادسن، بوم‌شناس رفتارگرای دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو، و همکارانش ۱۲ سال مشاهدات مربوط به فیل‌های آسیایی وحشی در سری‌لانکا را تحلیل کردند. آن‌ها دریافتند که وقتی تلفات از تازه واردان پیشی می‌گیرد، جامعه فیل‌ها صرفاً کوچکتر نمی‌شود، بلکه از هم می‌پاشد.
پارک ملی اوداوالاوه در جنوب سری‌لانکا در دهه ۱۹۷۰ در اطراف یک مخزن آب در یکی از چهار رودخانه بزرگ این کشور ایجاد شد. شرمین دی سیلوا، بوم‌شناس در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو و نویسنده ارشد این مطالعه (که پروژه تحقیقاتی فیل اوداوالاوه را در سال ۲۰۰۶ آغاز کرد) گفت: «پیش از آن، این منطقه اساساً یک جنگل برگریز گرمسیری بود.»
این مخزن آب، کشاورزان و مهاجرانی را به همراه آورده بود که برخی از آن‌ها در محدوده آنچه بعدها به پارک تبدیل شد زندگی می‌کردند. وقتی آن‌ها جابه‌جا شدند، زمینی را که برای محصولات خود پاکسازی کرده بودند به علفزاری تبدیل شد که به گفته دی سیلوا، شباهت بسیار زیادی به یک ساوانای آفریقایی دارد. با وجود غذای بسیار بیشتر نسبت به آنچه جنگل اولیه ارائه می‌داد، این پارک به خاطر گله‌های بزرگ فیل‌هایش مشهور شد.
اما ساوانا فقط مرحله‌ای از بازگشت جنگل بود. بدون آتش‌سوزی و پاکسازی، گیاهان مهاجمی مانند لانتانا کنترل منطقه را به دست گرفتند. دی سیلوا گفت: «در برخی جاها، آن‌ها شبیه یک بیشه غیرقابل نفوذ هستند. حتی فیل‌ها نیز واقعاً دوست ندارند به آنجا بروند، زیرا غذایی برای آن‌ها وجود ندارد.» این یک مشکل است، زیرا فیل‌ها معمولاً به سمت جایی که علف وجود دارد حرکت می‌کنند. این تیم می‌گوید پارکی با علوفه کمتر، دیگر فیل‌های بیرون را جذب نمی‌کند و در عین حال، به دلیل غذای محدود، گوساله‌های کمتری به سن بلوغ می‌رسند.
تیم او این تحول را از درون یک خودرو و با رانندگی در مسیرهای تصادفی در امتداد جاده‌های پارک حدود سه روز در هفته تماشا کرد. این تیم فیل‌ها را بیشتر از روی گوش‌های افتاده‌شان شناسایی می‌کرد که با افزایش سن، سوراخ‌ها، پارگی‌ها و بریدگی‌های روی آن‌ها جمع می‌شود. دی سیلوا گفت: «گوش‌های آن‌ها به‌طور منحصربه‌فردی با یکدیگر متفاوت است، بنابراین مانند اثر انگشت است.» این تیم بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۸ توانست ۴۴۳ ماده بالغ و نیمه‌بالغ را که در پارک پرسه می‌زدند، شناسایی کند.
این تیم روی ماده‌ها تمرکز کرد؛ زیرا نرها زندگی انفرادی‌تری دارند و برای یافتن جفت مسافت‌های زیادی را طی می‌کنند. ماده‌ها در یک جامعه اصطلاحاً «شکست-پیوند» زندگی می‌کنند. مادسن گفت: «این تا حدی شبیه به انسان‌ها است. ممکن است دوستان کاری و خانواده خودتان را داشته باشید و همیشه هم‌زمان با همان افراد نباشید، برخلاف فیل‌های ساوانای آفریقا که خانواده‌ها از ماده‌های مسن‌تر (مادر سالارها) پیروی می‌کنند، فیل‌های آسیایی مستقل‌تر حرکت می‌کنند. این موضوع ممکن است به این دلیل باشد که محیط بارانی آسیا تضمین می‌کند که غذا و آب به‌ندرت از هم دور هستند و معمولاً یافتن آن‌ها آسان‌تر است؛ بنابراین، پیروی از یک فرد باتجربه مزیت کمتری به همراه دارد.
مادسن شبکه اجتماعی فیل‌ها را برای هر سال بازسازی کرد و قدرت هر رابطه را با میزان مشاهده هم‌زمان دو حیوان اندازه گرفت. او توضیح می‌دهد: «می‌توانید به آن به چشم احتمالی نگاه کنید که بر اساس آن این دو فرد را در کنار هم می‌بینید.» سپس یک الگوریتم که به‌طور معمول برای تحلیل شبکه‌های اجتماعی انسانی استفاده می‌شود، جوامع را شناسایی کرد؛ خوشه‌هایی از فیل‌ها که پیوندهای قوی زیادی با یکدیگر داشتند.
در چند سال اول مطالعه، این جوامع به نظر می‌رسید که بسیار خوب در کنار هم باقی مانده بودند. اما پس از آن ترک‌ها شروع به ظاهر شدن کردند.
حدود سال ۲۰۱۲، تعداد فیل‌هایی که تلف شدند یا رفتند، از تازه‌واردان پیشی گرفت. تا سال ۲۰۱۸، حدود ۶۹ درصد از فیل‌های ماده‌ای که در ابتدای مطالعه مشاهده شده بودند، دیگر حضور نداشتند؛ با وجود اینکه فیل‌های آسیایی می‌توانند ۶۰ سال یا بیشتر عمر کنند. دی سیلوا می‌گوید: «با از دست رفتن تعادل، جوامع کوچکتر، پرشمارتر و منزوی‌تر شدند. همان‌طور که افراد از شبکه حذف می‌شوند، هیچ‌کس جای آن‌ها را پر نمی‌کند.»
کاهش جمعیت به‌طور طبیعی شبکه‌ای کوچکتر ایجاد می‌کند، بنابراین تیم بررسی کرد که آیا این موضوع صرفاً یک بازی آماری است یا خیر. آن‌ها جمعیت ۵۹ فیل را که در تمام سال‌های مطالعه مشاهده شده بودند و تیم آن‌ها را «مقیم» می‌نامیدند، بررسی کردند. مادسن گفت: «اگر این موضوع صرفاً بازتابی از داده‌ها بود، آن افراد هسته‌ای باید روابط نسبتاً ثابتی می‌داشتند. اما این چیزی نبود که ما دیدیم. آن‌ها روابط خود را با یکدیگر تغییر می‌دادند، با وجود اینکه همچنان در آنجا حضور داشتند.» در میان این فیل‌های مقیم، فروپاشی و شکسته‌شدن جامعه یک تا سه سال پس از آغاز روند نزولی رخ داد.
مادسن مظنون است که برخی از فیل‌های ازدست‌رفته، حکم چسبی را داشتند که گروه‌ها را در کنار هم نگه می‌داشت. او گفت: «اگر به یک جلسه در تالار شهر بروید، شاید این همان گروهی از افرادی باشد که دائماً در آنجا حضور دارند. با این حال، شما با تک‌تک افراد آن گروه دوست نیستید. ممکن است برخی از افراد کلیدی از دست رفته باشند که این زیرمجموعه‌ها را در کنار هم نگه می‌داشتند.»
نخستین پیوندهایی که از بین رفتند، ضعیف‌ترین آن‌ها یعنی آشنایان معمولی بودند. مادسن می‌گوید این روابط ضعیف می‌توانند نشان‌دهنده حیواناتی باشند که صرفاً یکدیگر را تحمل می‌کنند: «تحمل یکدیگر در یک جامعه، به‌ویژه در میان جانوران بزرگ، بسیار مهم است. اگر آن‌ها وارد درگیری شوند، پیامدش می‌تواند جدی باشد.» پژوهشگران استدلال می‌کنند که این پیوندهای ضعیف همچنان می‌توانند مهم باشند؛ زیرا توانایی انتقال اطلاعات میان جوامع را دارند.
دی سیلوا این از هم پاشیدگی را به ناپدید شدن علف‌ها مرتبط می‌داند. او گفت: «با شدیدتر شدن رقابت، دایره اجتماعی شما تا حدودی کوچک می‌شود. انگار آن‌ها به جای کمیت روابط، بر کیفیت آن‌ها تأکید می‌کنند.»
