فضاپیمای بوران یک شاتل فضایی بود که اتحاد جماهیر شوروی در واکنش به برنامه شاتل فضایی ناسا توسعه داد. نام «بوران» در زبان روسی به معنای «کولاک» است و این فضاپیما تنها یک بار به فضا پرواز کرد.
شاتل فضایی ناسا شکل جدیدی از توسعه وسایل نقلیه فضایی را به وجود آورد. تا سال ۱۹۸۲، فضاپیماها، حتی نمونههایی که برای حمل انسان استفاده میشدند، معمولاً برای انجام تنها یک مأموریت به فضا پرتاب میشدند؛ البته برخی برنامههای آزمایشی نظامی از این قاعده مستثنی بودند. اما شاتل فضایی قابلیت استفاده چندباره داشت و میتوانست هزینه اکتشافات فضایی را کاهش دهد.
اگرچه شاتل فضایی در درجه اول یک برنامه غیرنظامی بود، ارتش آمریکا در دهه ۱۹۸۰ گاهی از آن برای پرتاب ماهواره و انجام برخی فعالیتهای محرمانه استفاده میکرد. شاتل فضایی ناسا از ابتدا با در نظر گرفتن نیازهای نظامی طراحی شده بود؛ برای مثال، محفظه حمل بار آن به اندازهای بزرگ ساخته شده بود که بتواند ماهوارههای وزارت دفاع آمریکا را در خود جای دهد. این رویه عمدتاً پس از انفجار شاتل چلنجر در سال ۱۹۸۶ متوقف شد و پس از آن، ارتش آمریکا استفاده از موشکهای یکبارمصرف را برای پرتابهای خود در پیش گرفت.
آناتولی زاک، نویسنده وبسایت RussianSpaceWeb.com، نوشته است که ناسا با هدف کاهش هزینههای فضایی روی توسعه شاتل فضایی تمرکز داشت، در حالی که اتحاد جماهیر شوروی شاتل فضایی آمریکا را یک تهدید احتمالی نظامی میدانست.
زاک در مقالهای درباره بوران نوشته است که در اتحاد جماهیر شوروی، شاتل فضایی آمریکا پیش از هر چیز بهعنوان وسیلهای برای حمل سلاحهای هستهای دیده میشد. به گفته او، دولت شوروی در سال ۱۹۷۶، با وجود تردیدهایی که در صنعت فضایی این کشور وجود داشت، تصمیم گرفت در واکنش به «تهدید شاتل»، فضاپیمایی مشابه بسازد.
شرکت پژوهشی و صنعتی مولنیا که بدنه شاتل بوران را توسعه داده بود، اعلام کرده بود که هدف این فضاپیما انتقال ۳۰ تن محموله به فضا و بازگرداندن ۲۰ تن محموله به زمین بوده است.
قرار بود بوران در کابین خدمه خود ظرفیت حمل حداکثر شش سرنشین را داشته باشد. بخش جداگانهای نیز برای حمل محموله در نظر گرفته شده بود که امکان انتقال ماهوارههایی با طول حداکثر ۱۷ متر و قطر ۴.۵ متر را فراهم میکرد. همچنین امکان حضور اعضای اضافی خدمه در بخش حمل محموله وجود داشت.
مشابه شاتل فضایی ناسا، سطح بوران از مواد مختلف مقاوم در برابر حرارت پوشانده شده بود تا هنگام ورود دوباره به جو، فضاپیما را در برابر فشار و حرارت شدید محافظت کند. شرکت مولنیا اعلام کرده بود که بوران پیش از نخستین پرواز فضایی خود، ۲۴ پرواز آزمایشی در زمین انجام داد که ۱۵ مورد از آنها کاملاً بهصورت خودکار انجام شدند.
بوران تنها یک بار به فضا پرتاب شد؛ این پرتاب در ۱۵ نوامبر ۱۹۸۸ انجام گرفت و فضاپیما پس از دو بار گردش به دور زمین دوباره وارد جو شد. بر اساس اطلاعات ناسا، بوران با استفاده از یک موشک روسی انرژیگا به فضا پرتاب شد و توانست بهصورت کاملاً خودکار روی باند فرود بیاید؛ قابلیتی که شاتل فضایی ناسا برای انجام آن طراحی نشده بود.
پرواز بوران در دوره دشواری برای اتحاد جماهیر شوروی انجام شد. تنها چند سال بعد، در سال ۱۹۹۱، حکومت کمونیستی این کشور سقوط کرد و اتحاد جماهیر شوروی به چند کشور مستقل تقسیم شد. در نهایت برنامه بوران متوقف شد، زیرا به گفته آناتولی زاک، وزارت دفاع شوروی بهطور کامل متوجه شده بود که این سامانه در مقایسه با هزینه بسیار بالای آن، کاربرد مشخص و توجیه اقتصادی کافی ندارد.
تا سال ۱۹۹۳، یوری سمیونوف، رئیس شرکت NPO Energia، اعلام کرد که پروژه بوران لغو شده است. شرکت مولنیا بعدها ایده ساخت نسخهای کوچکتر از این شاتل را نیز بررسی کرد، اما به گفته زاک، به دلیل نبود سرمایهگذار علاقهمند، این طرح هیچگاه دنبال نشد.
تنها ۹ سال بعد، همان بورانی که به فضا رفته بود نیز از بین رفت. در سال ۲۰۰۲، سقف ساختمانی که این فضاپیما در آن نگهداری میشد در مرکز فضایی بایکونور در قزاقستان فرو ریخت و بوران زیر آوار نابود شد.
