در ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، در مرگبارترین حملات تروریستی تاریخ آمریکا، ۲۹۷۷ نفر کشته شدند.
این حادثه کشور را در شوک فرو برد. دو هواپیمای ربودهشده توسط جهادگرایان اسلامگرا که وعده کشتن همه آمریکاییها را داده بودند، به دو برج مرکز تجارت جهانی در نیویورک برخورد کردند. هواپیمای دیگری به ساختمان پنتاگون در واشنگتن دیسی اصابت کرد. هواپیمای چهارم که احتمالاً به سمت کاخ سفید یا ساختمان کنگره آمریکا در حرکت بود، با اقدام قهرمانانه مسافران از مسیر خود منحرف شد و در نهایت در یک زمین خالی در پنسیلوانیا سقوط کرد. پس از انتشار خبر برخورد هواپیمای اول به برج شمالی، میلیونها نفر بهصورت زنده از تلویزیون شاهد برخورد هواپیمای دوم به برج جنوبی بودند.
این حادثه برای آمریکا رویدادی هولناک، تکاندهنده و فروتنکننده بود. حملات ۱۱ سپتامبر مرگبارترین حمله در خاک آمریکا از زمان حمله غافلگیرکننده به پرل هاربر، ۶۰ سال پیش از آن، بود و خشم عمومی نیز یادآور همان دوران بود. حملات نیویورک در شلوغترین شهر کشور و در یک روز کاری عادی رخ داد. همچنین فاصله زمانی میان حملات باعث شد تصاویر خبری تقریباً همه اتفاقات را همان لحظهای که رخ میدادند ثبت کنند و میلیونها آمریکایی بتوانند وقایع را دقیقاً همزمان با وقوع آنها ببینند.
 |
| مسیر حرکت هواپیماها در این حملات |
تایملاین وقایع
۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱
۵:۴۵ صبح – محمد عطا و عبدالعزیز العمری، دو نفر از ربایندگان هواپیما، از بخش بازرسی امنیتی فرودگاه بینالمللی پورتلند در ایالت مین عبور میکنند. آنها سوار یک پرواز مسافربری به مقصد فرودگاه بینالمللی لوگان بوستون میشوند و سپس سوار پرواز شماره ۱۱ امریکن ایرلاینز میشوند.
۷:۵۹ صبح – پرواز شماره ۱۱ از بوستون به مقصد لسآنجلس در کالیفرنیا پرواز میکند. ۷۶ مسافر، ۱۱ خدمه پرواز و ۵ هواپیماربا در این پرواز حضور دارند.
۸:۱۵ صبح – پرواز شماره ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز از بوستون به مقصد لسآنجلس پرواز میکند. ۵۱ مسافر، ۹ خدمه پرواز و ۵ هواپیماربا در این هواپیما حضور دارند.
۸:۱۹ صبح – بتی ان اونگ، یکی از مهمانداران پرواز شماره ۱۱، به کارکنان زمینی فرودگاه اطلاع میدهد که هواپیما ربوده شده و امکان تماس با کابین خلبان وجود ندارد.
۸:۲۰ صبح – پرواز شماره ۷۷ امریکن ایرلاینز از فرودگاه دالِس در خارج از واشنگتن دیسی به مقصد لسآنجلس پرواز میکند. ۵۳ مسافر، ۶ خدمه پرواز و ۵ هواپیماربا در این پرواز حضور دارند.
۸:۲۴ صبح – محمد عطا، یکی از هواپیمارباهای پرواز شماره ۱۱، بهطور ناخواسته کنترلکنندگان ترافیک هوایی در بوستون را از وقوع حمله مطلع میکند. او قصد داشت دکمهای را فشار دهد که امکان صحبت با مسافران پرواز را برایش فراهم میکرد.
۸:۳۷ صبح – پس از شنیدن پیام رادیویی عطا در پرواز شماره ۱۱، مرکز کنترل ترافیک هوایی بوستون، بخش دفاعی شمالشرق نیروی هوایی آمریکا را در جریان قرار میدهد. این بخش نیز گارد ملی هوایی را برای دنبالکردن هواپیما به پرواز درمیآورد.
۸:۴۲ صبح – پرواز شماره ۹۳ یونایتد پس از تأخیری که به دلیل ترافیک معمول پروازها ایجاد شده بود، از نیوآرک در ایالت نیوجرسی پرواز میکند. مقصد این هواپیما سانفرانسیسکو در کالیفرنیا بود. ۳۳ مسافر، ۷ خدمه پرواز و ۴ هواپیماربا در آن حضور داشتند.
۸:۴۶ صبح – پرواز شماره ۱۱ به برج شمالی مرکز تجارت جهانی برخورد میکند. تمام مسافران هواپیما در دم کشته میشوند و کارکنان مرکز تجارت جهانی که بالاتر از طبقه ۹۱ قرار دارند، در ساختمان گرفتار میشوند.
۹:۰۳ صبح – پرواز شماره ۱۷۵ به برج جنوبی مرکز تجارت جهانی برخورد میکند. تمام مسافران هواپیما در دم کشته میشوند و تعداد نامعلومی از افراد حاضر در برج نیز جان خود را از دست میدهند.
۹:۰۵ صبح – جورج دبلیو. بوش، رئیسجمهور آمریکا، که در آن زمان در یک کلاس درس در یک مدرسه ابتدایی در فلوریدا حضور داشت، از برخورد هواپیمای دوم با برج مطلع میشود. اندرو کارت، رئیس دفتر کارکنان کاخ سفید، این خبر هولناک را در گوش رئیسجمهور زمزمه میکند. بوش بعدها درباره واکنش خود نوشت: «تصمیم گرفتم فوراً از جایم بلند نشوم و کلاس را ترک نکنم. نمیخواستم بچهها را مضطرب کنم. میخواستم آرامش خودم را حفظ کنم... در بحرانهای زیادی حضور داشتم و میدانستم اولین کاری که یک رهبر باید انجام دهد، حفظ آرامش است.»
۹:۲۸ صبح – هواپیماربایان به پرواز شماره ۹۳ حمله میکنند.
۹:۳۷ صبح – پرواز شماره ۷۷ به ساختمان پنتاگون برخورد میکند. تمام مسافران هواپیما در دم کشته میشوند و ۱۲۵ نفر از کارکنان غیرنظامی و نظامی حاضر در ساختمان نیز جان خود را از دست میدهند.
۹:۴۵ صبح – حریم هوایی آمریکا در چارچوب عملیات «روبان زرد» (Operation Yellow Ribbon) بسته میشود. به تمام هواپیماهای غیرنظامی دستور داده میشود در نزدیکترین فرودگاه فرود بیایند.
۹:۵۵ صبح – هواپیمای رئیس جمهوری (Air Force One) که جورج دبلیو. بوش، رئیسجمهور آمریکا، در آن حضور دارد، از فلوریدا پرواز میکند.
۹:۵۷ صبح – مسافران پرواز شماره ۹۳ شروع به حرکت به سمت کابین خلبان میکنند. جراح، خلبان هواپیما، برای برهم زدن تلاش مسافران و جلوگیری از شورش، هواپیما را به چپ و راست حرکت میدهد تا تعادل آن را برهم بزند.
۹:۵۹ صبح – برج جنوبی مرکز تجارت جهانی فرو میریزد.
۱۰:۰۲ صبح – پرواز شماره ۹۳ در یک زمین خالی در نزدیکی شانکسویل، پنسیلوانیا، سقوط میکند. اگرچه هدف نهایی این هواپیما مشخص نیست، احتمالاً به سمت کاخ سفید یا ساختمان کنگره آمریکا در حرکت بوده است.
۱۰:۱۸ صبح – رئیسجمهور بوش مجوز میدهد هر هواپیمایی که در زمین فرود نیامده است، هدف قرار گرفته و سرنگون شود. در آن زمان، هر چهار هواپیمای ربودهشده سقوط کرده بودند، اما تیم رئیسجمهور تصور میکرد پرواز شماره ۹۳ همچنان در آسمان است.
۱۰:۲۸ صبح – برج شمالی مرکز تجارت جهانی فرو میریزد.
۱۰:۵۳ صبح – دونالد رامسفلد، وزیر دفاع آمریکا، به ارتش این کشور دستور میدهد سطح آمادهباش خود را افزایش دهد و آمریکا وارد وضعیت DEFCON 3 میشود.
۱۱:۴۵ صبح – هواپیمای رئیس جمهوری(Air Force One) در پایگاه نیروی هوایی بارکسدیل، در نزدیکی شریوپورت، لوئیزیانا، فرود میآید.
۱۲:۱۵ ظهر – حریم هوایی آمریکا بهطور کامل از تمام پروازهای تجاری و خصوصی خالی میشود.
۱:۳۰ بعدازظهر – هواپیمای رئیس جمهوری پایگاه بارکسدیل را ترک میکند.
۲:۳۰ بعدازظهر – رودی جولیانی، شهردار نیویورک، از محل فروریختن برجهای دوقلوی مرکز تجارت جهانی که بعدها با نام گراند زیرو (Ground Zero) شناخته شد، بازدید میکند.
۳:۰۰ بعدازظهر – هواپیمای رئیس جمهوری (Air Force One) در پایگاه نیروی هوایی آفوت در نبراسکا فرود میآید و رئیسجمهور بوش بلافاصله به یک پناهگاه امن منتقل میشود که توانایی مقاومت در برابر حمله هستهای را دارد.
۴:۳۰ بعدازظهر – هواپیمای رئیس جمهوری پایگاه آفوت را ترک میکند و به سمت پایگاه نیروی هوایی اندروز، در نزدیکی واشنگتن دیسی، حرکت میکند.
۵:۳۰ بعدازظهر – ساختمان شماره ۷ مرکز تجارت جهانی فرو میریزد.
۸:۳۰ شب – رئیسجمهور بوش در یک سخنرانی تلویزیونی، خطاب به مردم آمریکا صحبت میکند.
سرعت هواپیماها هنگام برخورد با برجهای مرکز تجارت جهانی بسیار بالا بود:
- پرواز ۱۱ امریکن ایرلاینز که در ساعت ۸:۴۶ به برج شمالی برخورد کرد، طبق برآورد نهایی NIST با سرعت حدود ۴۴۳ مایل بر ساعت، یعنی حدود ۷۱۳ کیلومتر بر ساعت، به ساختمان برخورد کرد. محدوده خطای برآورد حدود ±۳۰ مایل بر ساعت بود.
- پرواز ۱۷۵ یونایتد ایرلاینز که در ساعت ۹:۰۳ به برج جنوبی برخورد کرد، طبق برآورد نهایی NIST با سرعت حدود ۵۴۲ مایل بر ساعت، یعنی حدود ۸۷۱ کیلومتر بر ساعت، به برج برخورد کرد؛ محدوده خطای برآورد حدود ±۲۴ مایل بر ساعت بود.
بنابراین هواپیمای دوم حدود ۱۵۸ کیلومتر بر ساعت سریعتر از هواپیمای اول حرکت میکرد. NIST در گزارش دیگری سرعت برخورد هواپیمای دوم را حدود ۵۴۰ مایل بر ساعت (۸۶۹ کیلومتر بر ساعت) ذکر کرده است.
برای مقایسه، سرعت کروز معمول یک بوئینگ ۷۶۷ حدود ۸۵۰ کیلومتر بر ساعت بود؛ بنابراین هواپیمای دوم تقریباً با سرعت کروز و هواپیمای اول با سرعتی کمی کمتر از آن به برجها برخورد کردند.
نکته جالب این است که پرواز ۹۳ نیز هنگام سقوط در پنسیلوانیا حدود ۵۸۰ مایل بر ساعت، معادل ۹۳۳ کیلومتر بر ساعت سرعت داشت.
اگرچه برای بسیاری از آمریکاییها، حملات ۱۱ سپتامبر یک اقدام تروریستی ناگهانی و تصادفی به نظر میرسید، اما زمینههای شکلگیری این حادثه از سالها قبل وجود داشت. مجموعهای از عوامل که در اواخر دهه ۱۹۹۰ به هم پیوند خوردند، زمینهساز این فاجعه شدند. این عوامل شامل شرایط منطقهای در خاورمیانه بود که انگیزه لازم را برای عاملان حمله ایجاد کرد. در کنار آن، ضعفها و ناکامیهای سازمانهای اطلاعاتی نیز باعث شد آمریکا در برابر چنین حملهای آسیبپذیر باشد.
اسامه بن لادن پیش از حملات ۱۱ سپتامبر در آمریکا چهرهای نسبتاً ناشناخته بود، در حالی که در دهه ۱۹۹۰ در خاورمیانه به محبوبیت، هوادار و شهرت زیادی دست پیدا کرده بود. او در سال ۱۹۸۸ یکی از بنیانگذاران القاعده بود؛ یک گروه تروریستی اسلامگرای مسلح که حملات ۱۱ سپتامبر را سازماندهی و اجرا کرد. بن لادن خواستار کشتار بدون تمایز همه آمریکاییها بود و ادعا میکرد آنها «بدترین دزدان جهان امروز» هستند. (گزارش ۱۱ سپتامبر، صفحه ۴۷) شرایط تاریخی آن زمان نیز به این شعار کمک میکرد.
در طول قرن بیستم، موجی از انقلابهای سکولار و ملیگرایانه در خاورمیانه شکل گرفت و در کشورهایی مانند مصر، لیبی، عراق، یمن و چند کشور دیگر ریشه دواند. این جنبشها در ابتدا ایدئولوژیهای امیدوارکنندهای داشتند، اما حکومتهای جدید خیلی زود به حکومتهایی اقتدارگرا تبدیل شدند و مخالفان خود را سرکوب کردند. منتقدان این حکومتها نیز برای نشان دادن نارضایتی خود به انقلاب و خشونت روی آوردند.
همزمان، مشکلات اجتماعی، بهویژه در میان جوانانی که در کشورهای نفتخیز فاسد برای پیدا کردن شغل مناسب و تشکیل خانواده با مشکل روبهرو بودند، شرایط مناسبی برای جذب شدن به گروههای افراطی ایجاد کرد. پیام بن لادن که آمریکا را «سر مار» و ریشه همه مشکلات جامعه معرفی میکرد، با نارضایتی موجود همخوانی زیادی داشت.
تا اواسط دهه ۱۹۹۰، بن لادن رهبری القاعده را بر عهده داشت؛ یک شبکه تروریستی پیچیده و بسیار سازمانیافته که حملات متعددی را علیه آمریکاییها در خاورمیانه انجام میداد. این نوع جدیدی از تروریسم بود که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا برای مقابله با آن آمادگی کافی نداشتند. بخش بزرگی از جامعه اطلاعاتی آمریکا حتی تصور روشنی از نوع هواپیماربایی و حمله تروریستی که در ۱۱ سپتامبر رخ داد، نداشت. آنها بیشتر خود را برای تهدیدهایی مانند بمبگذاری سال ۱۹۹۳ در مرکز تجارت جهانی و بمبگذاری سال ۲۰۰۰ علیه ناو آمریکایی USS Cole آماده میکردند.
واکنش فوری به حملات ۱۱ سپتامبر، «جنگ علیه تروریسم» دولت جورج دبلیو. بوش بود که ابتدا در افغانستان آغاز شد و هدف آن انتقام از القاعده به دلیل انجام این حملات بود. دولت بوش خیلی زود این جنگ را به عراق نیز گسترش داد و پیامدهای این جنگها همچنان بر خاورمیانه تأثیر میگذارد. تقریباً ۲۰ سال بعد، آمریکا همچنان در افغانستان و عراق درگیر جنگ بود.
حملات ۱۱ سپتامبر پیامدهای داخلی و بلندمدتی نیز داشت. هزاران نفر با سرطان و مشکلات مزمن و طولانیمدت سلامتی دستوپنجه نرم میکنند که به دلیل مواد سمی موجود در محل گراند زیرو، یعنی جایی که برجهای دوقلو قرار داشتند، ایجاد شده است. حملات ۱۱ سپتامبر همچنین سفرهای هوایی در آمریکا را تغییر داد و شرکتهای هواپیمایی به بازرسیهای امنیتی سختگیرانهتری روی آوردند تا از ورود سلاحهایی که هواپیماربایان استفاده کرده بودند به داخل هواپیما جلوگیری شود.
در نهایت، حملات ۱۱ سپتامبر باعث تغییراتی در دولت فدرال و افزایش اختیارات قوه مجریه شد. وزارتخانه جدیدی با نام «وزارت امنیت داخلی» ایجاد شد و جامعه اطلاعاتی آمریکا زیر نظر «مدیر اطلاعات ملی» سازماندهی شد تا هماهنگی میان سازمانها و وزارتخانههای مختلف بهتر شود. قوانین جدیدی مانند «قانون میهنپرستی آمریکا» نیز امنیت داخلی و نظارت را گسترش داد، با مقابله با فعالیتهایی مانند پولشویی، منابع مالی تروریستها را محدود کرد و کارایی جامعه اطلاعاتی آمریکا را افزایش داد.
فاجعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ هرگز فراموش نخواهد شد و پیامدهای آن همچنان ادامه دارد. «یادبود و موزه ۱۱ سپتامبر» در محل مرکز تجارت جهانی سابق، در ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۱ افتتاح شد. در این مجموعه، دو حوض بزرگ یادبود در محل دقیق پایههای برجهای دوقلو ساخته شدهاند.
