وقتی صحبت از مناطق آلوده به فلزات سنگین سمی میشود، احتمالاً قطب جنوب اولین جایی نیست که به ذهن میرسد. این منطقه دورافتاده فاصله زیادی با شهرهای بزرگ و مراکز صنعتی دارد، اما با این حال، جیوه با سرعت نگرانکنندهای در رسوبات کف دریا در اطراف شبهجزیره جنوبگان در حال تجمع است.
این موضوع بر اساس مطالعهای است که ۲۷ ژوئیه در مجله علمی Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد افزایش انتشار جیوه ناشی از فعالیتهای انسانی در کنار تغییرات اقلیمی باعث شده است مقدار بیشتری از این عنصر خطرناک نسبت به گذشته وارد اقیانوس جنوبی شود و اکوسیستمهای دریایی را تهدید کند.
پژوهشگران مینویسند: «نتایج نشان میدهد گرمشدن مناطق قطبی در حال تبدیل کردن یخکره جنوبگان از یک مخزن جیوه به یک منبع ثانویه فعال برای آلودگی است.»
جیوه یک فلز سنگین سمی برای سیستم عصبی است و میتواند سلامت انسان و محیط زیست را تحت تأثیر قرار دهد. اگرچه منابع طبیعی نیز میتوانند جیوه وارد محیط کنند، بخش عمده آلودگی جیوه ناشی از فعالیتهای انسانی است.
انتشار جیوه از مراکز صنعتی مانند نیروگاههای زغالسنگ، کارخانههای زبالهسوز، معادن و کارخانههای سیمان میتواند از طریق جو صدها کیلومتر جابهجا شود و به مناطق قطبی زمین برسد. این مواد سپس روی برف، یخ و آبهای آزاد اقیانوس تهنشین میشوند و در نهایت وارد لایههای یخی و رسوبات کف دریا میشوند. به همین دلیل، قطب شمال و جنوبگان در گذشته بهعنوان مخازن طبیعی جیوه در جهان عمل میکردند، اما به نظر میرسد این وضعیت در حال تغییر است.
پژوهشهای قبلی نشان دادهاند که قطب شمال نیز با تغییر مشابهی روبهرو است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ میزان جیوه را در سواحل رودخانهها و مناطق شنی کنار رودخانههای هاسلیا و یوکان در آلاسکا بهطور قابلتوجهی بالا گزارش کرد. این یافته نشان میدهد ذوب شدن یخهای دائمی در اثر تغییرات اقلیمی، جیوه ذخیرهشده در این مناطق را وارد آبهای قطب شمال میکند. اگرچه مقدار دقیق جیوه ذخیرهشده در یخهای دائمی قطب شمال مشخص نیست، اما احتمالاً میزان آن بسیار زیاد است.
جاش وست، دانشمند محیط زیست در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و یکی از نویسندگان این پژوهش، هنگام انتشار مطالعه گفته بود: «ممکن است یک بمب بزرگ جیوهای در قطب شمال وجود داشته باشد که منتظر منفجر شدن است.»
با تبدیل شدن مناطق قطبی زمین از مخزن جیوه به منبع انتشار آن، کاهش همزمان انتشار گازهای گلخانهای عامل گرمایش زمین و آلودگی جیوه ناشی از فعالیتهای انسانی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است. هرچه مناطق قطبی گرمتر شوند، جیوهای که در این مناطق وجود دارد میتواند آسیب بیشتری به محیط زیست وارد کند.
