آیا ایلان ماسک از برنامههای کلان تسلا، اقتصاد مبتنی بر برق و حتی انرژی خورشیدی به شکلی که تاکنون شناخته میشد، فاصله گرفته است؟ اسناد عرضه اولیه سهام اسپیسایکس که این هفته منتشر شد، چنین برداشتی را تقویت میکند.
برای کسانی که تحولات شرکتهای ماسک را دنبال نکردهاند، تسلا طی سالها چهار برنامه کلان منتشر کرده و با وجود تفاوت در جزئیات، محور مشترک همه آنها برقیسازی اقتصاد بوده است. ماسک در نخستین نسخه این برنامهها هدف کلی تسلا را «تسریع گذار از اقتصاد مبتنی بر استخراج و سوزاندن هیدروکربنها به اقتصاد خورشیدی و برقی» توصیف کرده بود.
اما در سالهای اخیر، یکی از شرکتهای ماسک یعنی xAI رویکردی متفاوت در پیش گرفته و به اقتصاد مبتنی بر سوختهای فسیلی نزدیک شده است. این شرکت برای تأمین برق مراکز داده خود از دهها توربین گاز طبیعی بدون نظارت استفاده میکند و قصد دارد ۲.۸ میلیارد دلار دیگر نیز برای خرید تجهیزات مشابه هزینه کند؛ اقدامی که نقش سوختهای فسیلی را در فعالیتهای هوش مصنوعی این شرکت تثبیت میکند.
این تغییر مسیر برای تاجری که امپراتوری خود را بر پایه انرژی پاک بنا کرده، قابل توجه است؛ بهویژه اینکه ماسک معمولاً شرکتهایش را به خرید محصولات یکدیگر تشویق میکند. اسپیسایکس ۱۳۱ میلیون دلار برای خرید ۱٬۲۷۹ دستگاه سایبرتراک هزینه کرده و xAI نیز طی دو سال گذشته ۶۹۷ میلیون دلار صرف خرید سیستمهای ذخیرهسازی باتری مگاپک تسلا کرده است؛ تجهیزاتی که برای مدیریت مصرف برق در زمان اوج بار استفاده میشوند. با این حال، xAI تاکنون تعداد قابل توجهی پنل خورشیدی از تسلا خریداری نکرده است.
در اسناد اسپیسایکس، انرژی خورشیدی حذف نشده، اما تمرکز آن تقریباً به طور کامل بر فضاست؛ جایی که شرکت آن را آینده تأمین انرژی مراکز داده معرفی میکند. انرژی خورشیدی زمینی تنها چند بار ذکر شده و نه بهعنوان منبع انرژی برای مراکز داده xAI، بلکه بیشتر برای نشان دادن این موضوع که اسپیسایکس فناوری خورشیدی مبتنی بر فضا را برتر میداند.
مدتهاست که مشخص شده ایلان ماسک و دیگر مدیران ارشد سیلیکونولی به انرژی خورشیدی مبتنی بر فضا علاقه زیادی پیدا کردهاند. اسپیسایکس میگوید آرایههای خورشیدی مستقر در فضا به دلیل دریافت مداوم نور خورشید در تمام ساعات شبانهروز، میتوانند «بیش از پنج برابر» بیشتر از نمونههای زمینی انرژی تولید کنند. همزمان با افزایش مخالفتها با مراکز داده هوش مصنوعی روی زمین، مدیرانی مانند ماسک ایده استقرار سرورهای عظیم در فضا و تأمین انرژی آنها از نور دائمی خورشید را مطرح کردهاند.
با این حال، حتی اگر اسپیسایکس بتواند هزینه انتقال مراکز داده به مدار زمین را کاهش دهد، توجیه اقتصادی این طرح همچنان با چالشهای جدی روبهرو است. هزینه برق برای ماهوارههای استارلینک چندین برابر بیشتر از هزینهای است که یک مرکز داده زمینی معمولاً پرداخت میکند و محافظت از تراشهها در برابر شرایط سخت فضا نیز نه آسان خواهد بود و نه کمهزینه.
همچنین هنوز مشخص نیست که آیا آموزش مدلهای هوش مصنوعی را میتوان میان چندین ماهواره توزیع کرد یا نه؛ موضوعی که ممکن است بخش بزرگی از فعالیتهای هوش مصنوعی را همچنان وابسته به زیرساختهای زمینی نگه دارد. در نتیجه، اسپیسایکس با یک مشکل مواجه نیست، بلکه باید مجموعهای از چالشهای پیچیده را حل کند.
