احتمالاً آن حس را میشناسید که از خوابی بسیار واقعی بیدار میشوید و چند لحظه طول میکشد تا بفهمید کجا هستید، اما در عین حال احساس خوبی دارید. اکنون علم برای این موضوع توضیحی ارائه داده است.
یک مطالعه جدید در ایتالیا نشان میدهد که خوابهای واضح و عمیق میتوانند مستقیماً با میزان احساس استراحت شما هنگام بیدار شدن مرتبط باشند. این موضوع فقط به این نیست که بگویید «عجب خواب عجیبی بود»، بلکه ممکن است دلیل اصلی این باشد که چرا بعضی صبحها حالتان خوب است و بعضی روزها با وجود هشت ساعت خواب، احساس خستگی شدید دارید.
پژوهشگران در مؤسسه IMT لوکا، ۴۴ فرد بزرگسال را در طول ۱۹۶ شب در یک آزمایشگاه خواب بررسی کردند. آنها شرکتکنندگان را در مراحل بدون رؤیا از خواب بیدار کرده و دو سؤال مطرح کردند: چه چیزی را تجربه میکردید و چقدر احساس استراحت دارید. نتایج بهدستآمده قابل توجه بود.
بیشترین احساس استراحت مربوط به دو حالت کاملاً متفاوت بود. یکی حالت بیخبری کامل از خواب، زمانی که فرد بیدار میشود و هیچ چیزی از خواب به یاد نمیآورد. دیگری خوابهای بسیار واضح و شبیه فیلم، حتی در شرایطی که فعالیت مغز در این خوابها بیشتر شبیه بیداری بود تا خواب عمیق. در مقابل، بدترین حالت مربوط به وضعیتی بود که فرد در حالت نیمهبیدار و نیمهخواب قرار دارد؛ زمانی که تا حدی آگاه است اما در واقع خواب مشخصی هم نمیبیند.
این تیم پژوهشی بهطور مشخص بر مرحله دوم خواب NREM تمرکز کرد، مرحلهای که بخش عمدهای از خواب شبانه را تشکیل میدهد. نظریه آنها این است که خوابهای واضح نقش نوعی محافظ را دارند و نوسانات مغز را هموار میکنند و ذهن را متقاعد میکنند که فرد در خواب عمیقتری قرار دارد، حتی اگر دادهها چیز دیگری نشان دهند. نزدیک صبح، زمانی که نیاز فیزیولوژیکی بدن به خواب تا حد زیادی برطرف شده، خوابها واضحتر میشوند و افراد گزارش میدهند که احساس استراحت بیشتری دارند. در واقع، مغز به نوعی خودش را فریب میدهد و این ترفند مؤثر است.
این یافتهها میتواند توضیحی برای موضوعی باشد که مدتها پژوهشگران خواب را سردرگم کرده است؛ اینکه چرا برخی افراد با وجود طبیعی بودن تمام شاخصهای خواب، همیشه با احساس خستگی بیدار میشوند. اگر خواب دیدن عامل اصلی ایجاد حس استراحت عمیق باشد، اختلال یا کاهش کیفیت خوابها میتواند حلقه گمشده این مسئله باشد.
یکی از پژوهشگران به نام برناردی پیشنهاد کرده است که در آینده میتوان از روشهایی مانند تحریک حسی، تکنیکهای شناختی یا حتی رویکردهای دارویی استفاده کرد تا خوابها واقعیتر و عمیقتر شوند و به افرادی که از بیخوابی رنج میبرند کمک شود تا واقعاً احساس کنند خوابیدهاند.
