دانش ما از گذشته معمولاً از لوحهای سنگی و نسخههای کهنه بهدست میآید، اما شاید هزاران سال بعد، نسلهای آینده زندگی امروز ما را از یک تکه شیشه نازک بخوانند که حجم بزرگی از داده را در خود نگه داشته است؛ نتیجه فناوریای که مرزهای جادو را لمس میکند.
مایکروسافت در پروژه «سیلیکا» تازهترین پیشرفتها در ذخیرهسازی داده روی شیشه را معرفی کرده است. این فناوری که در مقالهای در نشریه Nature توضیح داده شده، مانند یک CD چندبعدی عمل میکند. در این روش، ویژگیهای نور برای ذخیره گیگابایتها داده در یک مربع کوچک از شیشه بوروسیلیکات به ضخامت حدود دو میلیمتر بهکار گرفته میشود.
این ماده از نظر نظری میتواند تا ۱۰ هزار سال دوام بیاورد و آن را به یکی از ماندگارترین ابزارهای ذخیرهسازی تبدیل کند.
پیتر کازانسکی، فیزیکدان نوری دانشگاه ساوتهمپتون که در این پژوهش نقشی نداشته، به گیزمودو گفته است: «ما در حال حل مشکل عصر تاریک دیجیتال هستیم. دادههای امروز روی صفحات مغناطیسی شکننده ذخیره میشوند که دائماً در حال فرسایشاند؛ این تحقیق تضمین میکند میراث دیجیتال ما ماندگار شود.»
پروژه «سیلیکا» حدود هشت سال پیش با حضور گروهی از مهندسان مکانیک و الکترونیک، دانشمندان کامپیوتر و متخصصان اپتیک آغاز شد. برای شناخت نیازهای کاربران، اعضای تیم جلسات طولانی با نهادهایی مانند آرشیو ملی، موزهها و صنعت سرگرمی برگزار کردند.
بلک گفت این سازمانها دادههایی بسیار ارزشمند دارند که میخواهند برای مدت طولانی حفظ کنند و برایشان مهم است که اطلاعات روی رسانهای ذخیره شود که هیچ بدافزار، حمله دولتی یا عامل دیگری نتواند آن را تغییر دهد.
او توضیح داد که گزینههای موجود مانند نوارهای مغناطیسی تا حدی این ویژگی را دارند، اما در نهایت فرسوده میشوند. به گفته او، آنچه این سازمانها میخواستند رسانهای بود که بتواند «بیتوجهی بیخطر» را تحمل کند؛ یعنی بتوان آن را روی قفسه گذاشت و سالها فراموشش کرد بدون اینکه آسیب ببیند.
 |
| تجهیزات نوشتن داده روی این شیشه ها را مشاهده می کنید |
نوآوری اصلی سیلیکا در روش تازهای است که تیم آن را «فاز وکسل» مینامد. برخلاف طرح دانشگاه ساوتهمپتون، در این روش از تفاوت فاز طولموجهای نور برای ثبت داده در وکسلها ــ معادل سهبعدی پیکسل ــ استفاده میشود. تنها یک پالس بسیار کوتاه از لیزر فمتوثانیهای کافی است تا این وکسلها روی شیشه حک شوند.
