تلسکوپ فضایی جیمز وب در ۱۹ ژانویه به مدت ۱۷ ساعت به اعماق دنیای آشفتهٔ اورانوس خیره شد و نور کمرنگ مولکولهایی را که بالای ابرهای این سیاره قرار دارند هنگام برخورد با میدان مغناطیسی غیرعادی آن رصد کرد. دادههای بهدستآمده به دانشمندان امکان داد تا لایههای بالایی جو اورانوس را با جزئیاتی بیسابقه ترسیم کنند و درک تازهای از چگونگی شکلگیری شفقهای قطبی این سیاره به دست آورند.
یک تیم بینالمللی از پژوهشگران با استفاده از ابزار طیفسنج فروسرخ نزدیک وب (NIRSpec)، دما و چگالی یونهایی را که حدود ۵ هزار کیلومتر بالاتر از ابرهای اورانوس قرار دارند اندازهگیری کردند. یافتهها که در نشریه Geophysical Research Letters منتشر شده، نشان میدهد میدان مغناطیسی نامتعارف این سیاره چگونه بر شفقهای قطبی آن اثر میگذارد و اطلاعات تازهای درباره رفتار انرژی در لایههای بالایی غولهای یخی ارائه میکند.
«این نخستین بار است که توانستهایم جوّ بالایی اورانوس را در سه بُعد ببینیم.» پائولا تیرانتی، دانشجوی دکتری دانشگاه نورثامبریا در بریتانیا و نویسنده اصلی پژوهش، با اعلام این خبر گفت حساسیت تلسکوپ وب امکان ردیابی حرکت انرژی در جو سیاره و حتی مشاهده تأثیر میدان مغناطیسی نامتقارن آن را فراهم کرده است.
اورانوس میدان مغناطیسی بسیار غیرعادی دارد. محور چرخش سیاره بیش از ۹۰ درجه کج است و باعث میشود اورانوس روی پهلو بچرخد. محور میدان مغناطیسی نیز حدود ۶۰ درجه با محور چرخش زاویه دارد. ناسا میگوید همین وضعیت باعث میشود مگنتوسفر اورانوس بسیار متغیر باشد و شفقهای قطبی آن به شکلهای پیچیدهتری روی سطح سیاره جابهجا شوند.
مشاهدات اخیر تلسکوپ وب دو نوار شفقی روشن را نزدیک قطبهای مغناطیسی اورانوس شناسایی کرده است. همچنین کاهش قابلتوجهی در چگالی یونها و میزان تابش در ناحیه میان این دو نوار دیده میشود. بهگفته پژوهشگران، این پدیده احتمالاً به نحوه هدایت ذرات باردار توسط خطوط میدان مغناطیسی در جو اورانوس مربوط است.
تلسکوپ فضایی هابل نخستین بار در سال ۲۰۱۲ شفقهای قطبی اورانوس را شناسایی کرد. از آن زمان، دانشمندان تلاش کردهاند بفهمند مگنتوسفر عجیب این سیاره چگونه بر شکلگیری این شفقها اثر میگذارد.
پائولا تیرانتی گفت مگنتوسفر اورانوس یکی از عجیبترینها در منظومه شمسی است و مشاهدات جدید تلسکوپ وب نشان میدهد اثرات این میدان مغناطیسی تا چه اندازه به لایههای بالایی جو نفوذ میکند.
