در سال ۱۹۲۴، جمجمه یک کودک سهساله از انسانهای اولیه در منطقه تاونگِ آفریقای جنوبی کشف شد. این جمجمه نخستین مدرک محکم بود که نشان میداد انسانها خاستگاه آفریقایی دارند و یکی از اصول اساسی تکامل انسان را تأیید میکرد. حالا «کودک تاونگ» بار دیگر یافتههای ما درباره دودمان انسانهای اولیه را زیرورو کرده است.
در پژوهشی که اوایل این ماه در مجله «اِنپیجی پالئواکوسیستمز» منتشر شد، پژوهشگران ویژگیهای فسیلهای دیگر انسانهای اولیه را با کودک تاونگ مقایسه کردند. تفاوتهایی که آنها یافتند نشان میدهد تغییرات طبیعی اقلیم، تکامل انسانهای اولیه را به شبکهای پیچیده و نامنظم از دودمانها تبدیل کرده است. این پژوهش همچنین تأکید میکند که شجرهنامه انسان در جنوب آفریقا بسیار پیچیدهتر از چیزی بوده که پژوهشگران تصور میکردند.
کودک تاونگ به گونهای از نخستیها به نام «استرالوپیتکوس آفریکانوس» تعلق داشت؛ گونهای که مدتهاست منقرض شده و حدود ۳٫۳ تا ۲٫۱ میلیون سال پیش در منطقهای زندگی میکرد که امروز آفریقای جنوبی است. اعضای این گونه ترکیبی از ویژگیهای انسان و میمون را داشتند و شاید نیاکان مستقیم سرده «هومو» بوده باشند؛ سردهای که انسان امروزی، یعنی «هومو ساپینس»، هم به آن تعلق دارد. اما یک مشکل وجود دارد: در میان همه فسیلهای شناختهشده، کودک تاونگ تنها نمونه قطعی از گونه استرالوپیتکوس آفریکانوس است.
علت این بود که پس از کشف این فسیل، کارشناسان معیارهای قطعیای برای دستهبندی یافتههای بعدی تعیین نکردند. در نتیجه، دیرینهشناسان عملاً بر اساس حدس و گمان، فسیلهای مشابه کودک تاونگ را موقتاً در گروه «آسترالوپیتکوس آفریکانوس» قرار دادند.
گابریله ماخو، نویسنده اصلی پژوهش و باستانزیستشناس دانشگاه آزاد بروکسل، در بیانیهای گفت: «بیش از صد سال تصور میکردیم کودک تاونگ فقط یکی از فسیلهای مشابه فراوانِ آن دوره است. یافتههای ما این تصور را زیرورو میکند. درخت تبار انسان تنهای صاف و منظم نداشت؛ بلکه بوتهای درهمتنیده و آشفته بود که تغییرات اقلیمی آن را شکل میداد.»
ماخو و همکارانش قدمت فسیل کودک تاونگ را بین ۲٫۹۶ تا ۳٫۰۳ میلیون سال تعیین کردند. آنها با بررسی ساختار دندانها و روند رشد مغز و دندانها دریافتند که شماری از فسیلهای بزرگسالان که در گذشته «آسترالوپیتکوس آفریکانوس» دانسته میشدند، با روند رشد ثبتشده در این فسیل شاخص، همخوانی ندارند.
در مقابل، تفاوتهای مهم در رشد مغز نشان میدهد که چندین گونه از انسانتباران در منطقه استرکفونتین، در شمالشرقی تانگ، همزمان یا پیدرپی زندگی میکردهاند. چرا این بخش از درخت تکامل انسان اینقدر شاخههای فراوانی داشته است؟ پژوهشگران معتقدند تغییرات طبیعی آبوهوا باعث این تفاوتهای تکاملی شده است.
میلیونها سال پیش، چرخههای آبوهواییِ خشک و مرطوب، چشمانداز جنوب آفریقا را شکل میدادند. با گسترش و کوچکشدن زیستگاه انسانتباران، جمعیتهای جداافتاده از یکدیگر متفاوت شدند، با هم آمیختند و خود را با تهدیدهای تازه سازگار کردند. منطقه استرکفونتین، ناحیهای پویا بود که گونهها در آن طی هزاران سال بارها با یکدیگر برخورد کردند و دورگه شدند. تصویری که در ذهنم شکل میگیرد، نوعی آکاردئون تکاملی است که تغییرات آبوهوایی آن را به حرکت درمیآورد و گونههای تازهای پدید میآورد.
بر اساس گردههای فسیلشده، زمانی که کودک تانگ زنده بود، آفریقای جنوبی بسیار مرطوبتر و جنگلیتر از امروز بود. در مقیاسی گستردهتر، دیدگاه پویای پژوهشگران با الگوهای خطی و سادهتر از تکامل در تضاد است؛ موضوعی که احتمالاً چندان به مذاق برخی دیرینشناسان سختگیر خوش نمیآید.

