قدم زدن در محوطه موزه ملی هوا و فضا فرانسه برای علاقهمندان به هوانوردی تجربهای هیجانانگیز است. این موزه که در فرودگاه پاریس-لو بورژه قرار دارد، مجموعهای از هواپیماهای غیرنظامی و نظامی قدیمی و مدرن را به نمایش گذاشته است. یکی از مهمترین آنها نمونه اولیه و افسانهای کنکورد با نام F-WTSS 001 است که برای علاقهمندان به علم نیز جذابیت ویژهای دارد.
دلیل این جذابیت، نقشهای است که درست پشت دماغه بلند هواپیما روی بدنه آن نقاشی شده و مسیر خورشیدگرفتگی کامل ژوئن ۱۹۷۳ در آفریقا را نشان میدهد. این نقشه به یاد رکوردی روی کنکورد ۰۰۱ باقی مانده است؛ زمانی که گروهی هشتنفره از دانشمندان با پرواز این هواپیما با سرعتی بیش از دو برابر سرعت صوت، موفق شدند خورشیدگرفتگی کامل را به مدت ۷۴ دقیقه مشاهده کنند و رکورد جهانی جدیدی ثبت کنند.
برای مقایسه، در شرایط عادی و از روی زمین، حداکثر مدت زمان خورشیدگرفتگی کامل در مناطق استوایی حدود ۷.۵ دقیقه است. در خورشیدگرفتگی پیشروی ۱۲ اوت که از بخشهایی از اروپا قابل مشاهده خواهد بود، طولانیترین زمان مرحله گرفت کامل از روی زمین کمی بیشتر از دو دقیقه خواهد بود.
یکی از این دانشمندان و ایدهپرداز اصلی پروژه ثبت این رکورد، «پیر لِنا» بود. او که پیش از آن رصدهای نجومی را از هواپیماهای ارتفاعبالا انجام داده بود، یک سال پیش از خورشیدگرفتگی ۳۰ ژوئن ۱۹۷۳ این ایده را مطرح کرد.
از آنجا که خورشیدگرفتگی سال ۱۹۷۳ در نزدیکی خط استوا رخ میداد، سایه ماه با سرعت نسبتاً کمتری حرکت میکرد؛ هرچند این سرعت همچنان بیش از ۲.۲ برابر سرعت صوت بود. در آن زمان تنها یک هواپیمای بزرگ وجود داشت که میتوانست به چنین سرعتی نزدیک شود: کنکورد.
پیر لِنا به Ars گفت: «در سال ۱۹۷۰، نمونه اولیه کنکورد ۰۰۱ برای نخستین بار با سرعت مافوق صوت پرواز کرد و اخبار مربوط به این موفقیت در همه روزنامهها منتشر شد. در سال ۱۹۷۲ با خودم فکر کردم ارزش دارد با آندره تورکا، مدیر پروازهای آزمایشی شرکت آئرواسپاسیال در تولوز، صحبت کنم و از او درباره امکان استفاده از نمونه اولیه ۰۰۱ برای دنبال کردن خورشیدگرفتگی ژوئن ۱۹۷۳ بپرسم. او استقبال زیادی از این ایده کرد.»
تبلیغات متنی | آژانس طراحی سایت و سئو برانکس
پس از موافقت با این طرح، لِنا برنامهریزی آزمایشهای علمی برای این پرواز تاریخی را آغاز کرد. پرواز در ارتفاع حدود ۱۷ کیلومتری از سطح زمین مزایای زیادی داشت. او گفت: «پرواز در ارتفاع بسیار زیاد استراتوسفر چندین مزیت داشت. یکی از آنها نبود رطوبت بود که باعث میشد پرتوهای خورشید در طول موج فروسرخ، انتقال بسیار خوبی داشته باشند.»
لِنا قصد داشت در این پرواز آزمایشی برای بررسی ذرات گردوغبار موجود در تاج خورشید در طول موجهای فروسرخ انجام دهد. با این حال، به گفته او، استفاده از چنین هواپیمای بزرگی تنها برای انجام یک آزمایش علمی منطقی نبود. به همین دلیل، پس از آنکه مشخص شد پروژه احتمالاً عملی خواهد شد، آنها از گروههای علمی دیگر در فرانسه، بریتانیا و آمریکا دعوت کردند تا در این پرواز حضور داشته باشند و آزمایشها و رصدهای خودشان را انجام دهند.
تبلیغات متنی | تولید محتوای حرفه ای برای اینستاگرام
لِنا از رصدخانه پاریس بود و سایر دانشمندان این پروژه از مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه، کالج کوئین مری در لندن، رصدخانه کیتپیک در آریزونا، آزمایشگاه ملی لوسآلاموس و دانشگاه آبردین حضور داشتند.
هدف اصلی این پروژه استفاده از مدت زمان طولانی خورشیدگرفتگی کامل برای بررسی تاج خورشید در طول موجهای مختلف بود، زیرا تمام بخشهای تاج خورشید فقط در زمان خورشیدگرفتگی کامل قابل مشاهده است. به گفته لِنا، آزمایشهای انجامشده شامل بررسی ذرات گردوغبار موجود در تاج خورشید که تابش فروسرخ منتشر میکردند، بررسی گاز داغ و در حال نوسان تاج خورشید و همچنین مطالعه کروموسفر بود.
برای انجام این آزمایشها، نمونه اولیه کنکورد ۰۰۱ تغییرات قابلتوجهی پیدا کرد. مهمترین تغییر، ایجاد چهار پنجره مخصوص روی سقف هواپیما بود که برای هر آزمایش یک پنجره در نظر گرفته شده بود. این پنجرهها حتی امروز نیز بهراحتی قابل مشاهده هستند و هنگام عبور از راهروی هواپیما میتوان آنها را دید.
پس از انتخاب آزمایشها و تیم دانشمندان، دو پرواز آزمایشی برای آمادهسازی انجام شد. سپس پرواز اصلی از لاسپالماس در جزایر قناری انجام گرفت تا هواپیما در منطقه موریتانی با سایه خورشیدگرفتگی ملاقات کند.
لِنا گفت: «این کار باید با دقت فوقالعادهای انجام میشد. شرایط بسیار سختی برای خلبان و خدمه تعیین شده بود. نقطهای که هواپیما باید به سایه خورشیدگرفتگی میرسید، باید حداکثر یک مایل دریایی با نقطه تعیینشده فاصله میداشت و زمان رسیدن نیز باید حداکثر ۱۵ ثانیه اختلاف میداشت. آنها توانستند این کار را با اختلاف تنها یک ثانیه انجام دهند.»
او افزود که این دقت در آن زمان بسیار چشمگیر بود، زیرا هواپیما تنها با استفاده از سامانه ناوبری اینرسی هدایت میشد و هنوز خبری از GPS نبود.
