برای بیش از نیم قرن، اخترشناسان و اخترفیزیکدانانی که در پروژه جستوجوی هوش فرازمینی (SETI) فعالیت میکنند، از محدودهای در فضا با نام «حفره آب» یاد کردهاند. این محدوده، یک بازه آرام و کمنویز در پسزمینه کیهانی بین فرکانسهای ۱.۴۲ تا ۱.۶۶ گیگاهرتز است که با فرکانسهای طبیعی امواج مایکروویوی منتشرشده و جذبشده توسط مولکولهای هیدروژن و هیدروکسیل همپوشانی دارد؛ دو عنصری که در کنار هم میتوانند آب تشکیل دهند.
دانشمندان سالها بر این باور بودند که موجودات زنده کربنمحور و وابسته به آب، مانند حیات احتمالی در زمین، ممکن است از این محدوده برای ارسال پیام استفاده کنند. دلیل این فرضیه، هم معنای نمادین این فرکانسها و ارتباط آنها با آب است و هم این واقعیت که هیدروژن و هیدروکسیل در گازهای میانستارهای فراوان هستند و بخشی از نویز طبیعی کیهان را در این بازه جذب میکنند. به همین دلیل، «حفره آب» نهتنها یک کانال ارتباطی واضح در فضا محسوب میشود، بلکه از نظر مفهومی نیز جذابیت خاصی برای دانشمندان دارد.
با این حال، علاقه دانشمندان SETI به این ایده در حال کاهش است. پژوهشهای جدیدی که روز جمعه توسط محققان بریتانیایی ارائه شد، به جای تمرکز بر این محدوده، به دنبال سیگنالهایی خارج از «حفره آب» هستند؛ سیگنالهایی با پهنای باند بسیار باریک که احتمال دارد از ارسالهای عمدی و هدفمند تمدنهای هوشمند ناشی شده باشند.
محققان معتقدند جستوجوی این نوع انتشارهای متمرکز و باریک میتواند «یک پنجره فرکانسی کاملاً جدید برای شناسایی نشانههای فناوری تمدنهای هوشمند» ایجاد کند. این روش حتی ممکن است بتواند سیگنالهای ناخواسته، نشتهای ارتباطی یا پیامهای باقیمانده از تمدنهایی که دیگر وجود ندارند را نیز شناسایی کند.
لوئیزا میسون، اخترشناس و نویسنده اصلی دو پژوهش درباره این روش جدید، در بیانیهای گفت: «برای دههها، جستوجوهای SETI روی بخش نسبتاً کوچکی از طیف رادیویی متمرکز بودهاند. ما میخواستیم بررسی کنیم اگر به بخش کاملاً متفاوتی از این طیف نگاه کنیم، چه چیزی ممکن است پیدا کنیم.»
برای آغاز این جستوجو، تیم لوئیزا میسون دادههای رصدی آرشیوشدهای را بررسی کرد که توسط تلسکوپ آرایه بزرگ میلیمتری/زیرمیلیمتری آتاکاما (ALMA) جمعآوری شده بود. این تلسکوپ در ارتفاعات فلات صحرایی چاخنانتور در شیلی قرار دارد.
میسون گفت: «یکی از هیجانانگیزترین بخشهای این پژوهش، این است که متوجه شدیم تعداد ستارگانی که بررسی کردهایم بسیار بیشتر از چیزی است که در ابتدا تصور میکردیم.»
نقطه قوت روش میسون و همکارانش این است که راه جدیدی برای بررسی دوباره حجم عظیمی از دادههای قدیمی فراهم میکند؛ دادههایی که شاید پیامهایی از یک تمدن بیگانه در آنها وجود داشته باشد و تنها منتظر کشف شدن باشند.
این تیم با استفاده از دادههای آرشیوی تلسکوپ ALMA، اطلاعات مربوط به بخش موسوم به Band 3 را بررسی کرد و تمرکز خود را روی دو محدوده باریک و با فرکانس بالا در حدود ۹۰.۶۴۲ و ۹۳.۱۵۱ گیگاهرتز گذاشت. این امواج در محدوده طول موجهای میلیمتری و زیرمیلیمتری قرار دارند.
میسون که پژوهشگر دوره دکتری در دانشگاه منچستر بریتانیا است، گفت: «باندهای رادیویی میلیمتری و زیرمیلیمتری هنوز تقریباً بهطور کامل در پروژههای جستوجوی هوش فرازمینی بررسی نشدهاند. هدف ما این است که یک حوزه جدید از فضای جستوجو را برای یافتن نشانههای احتمالی تمدنهای هوشمند باز کنیم.»
