کاوشگر جونو متعلق به ناسا توانسته برای نخستین بار به زیر سطح آیو، فعالترین جرم آتشفشانی منظومه شمسی، نگاه کند و شواهدی از گرمای بسیار زیاد در حال صعود از زیر پوسته این قمر مشتری به دست آورد.
جونو در جریان دو پرواز نزدیک اخیر از کنار آیو، برای اولین بار دمای لایههای زیر سطح این قمر را اندازهگیری کرد. دادهها نشان میدهد که در لایههای کمعمق زیر پوسته آیو گرمای قابلتوجهی وجود دارد که احتمالاً بهطور مداوم از میان پوسته آن به سمت سطح منتقل میشود.
نتایج این پژوهش در نشریه Journal of Geophysical Research: Planets منتشر شده و میتواند درک دانشمندان از جهانهای آتشفشانی و حتی قمرهای یخی منظومه شمسی را بهبود بخشد.
آیو با صدها آتشفشان فعال پوشیده شده است که بهطور مداوم فوران میکنند و دهانههای برخوردی سطح آن را با دریاچههایی از گدازههای بسیار داغ پر میکنند.
فعالیت شدید آتشفشانی این قمر به دلیل کشمکش گرانشی میان جاذبه بسیار قوی مشتری و نیروهای گرانشی دو قمر دیگر این سیاره، یعنی گانیمد و اروپا، ایجاد میشود. این نیروها باعث میشوند سطح آیو در هر چرخه تا حدود ۱۰۰ متر بالا و پایین برود و همین تغییر شکل مداوم، گرمای بسیار زیادی درون قمر تولید میکند.
به گفته ناسا، میزان گرمای داخلی آیو از گرمای درونی زمین نیز بیشتر است. تا پیش از این، دانشمندان تنها از طریق مشاهدات فروسرخ میتوانستند دمای سطح این قمر را اندازهگیری کنند و اطلاعاتی از لایههای زیرین آن در اختیار نداشتند.
پژوهشگران این بار با استفاده از ابزار Microwave Radiometer (MWR) روی فضاپیمای جونو موفق شدند دادههایی از زیر سطح آیو جمعآوری کنند. این ابزار در اصل برای بررسی ساختار و پویایی لایههای عمیق جو مشتری طراحی شده و میتواند از میان ابرهای ضخیم این سیاره عبور کند.
«اسکات بولتون»، پژوهشگر ارشد مأموریت جونو در مؤسسه تحقیقاتی Southwest Research Institute و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: «رادیومتر مایکروویو جونو با بررسی لایههای زیر سطح، مستقیماً گرمای درونی آیو را مشاهده کرد. این کشف که میتوان زیر سطح یک قمر سنگی را بررسی کرد، اهمیت زیادی برای مطالعه آتشفشانهای زمین نیز دارد. یافتههای جونو نشان میدهد اگر از ابزاری مشابه در نزدیکی آتشفشانهای زمین استفاده کنیم، احتمالاً میتوانیم الگوی مشابهی از تغییرات دمایی در زیر سطح مشاهده کنیم و اطلاعات تازهای درباره نحوه عملکرد آتشفشانهای زمینی به دست آوریم.»
