در سال ۲۰۲۲، نهادهای بینالمللی مسئول زمانسنجی تصمیم گرفتند استفاده از «ثانیه کبیسه» را بهتدریج کنار بگذارند. ثانیه کبیسه، یک ثانیه اضافی است که برای جبران تغییرات نامنظم سرعت چرخش زمین به زمان جهانی هماهنگ (UTC) افزوده میشود. اما اکنون که سرعت چرخش زمین بهطور غیرمنتظرهای افزایش یافته است، کارشناسان در حال بررسی راهکاری جدید به نام «ساعت کبیسه» هستند.
هر چهار سال یکبار، دانشمندان و مسئولان زمانسنجی در کنفرانس عمومی اوزان و مقیاسها (CGPM) گرد هم میآیند تا درباره استانداردهای مربوط به زمان جهانی هماهنگ تصمیمگیری کنند. این کنفرانس پس از کنار گذاشتن ثانیه کبیسه در سال ۲۰۲۲، مقرر کرد تا سال ۲۰۳۵ جایگزینی با بازه زمانی بزرگتر برای آن تعیین شود. با این حال، افزایش اخیر سرعت چرخش زمین باعث شده احتمال نیاز به «ثانیه کبیسه منفی» مطرح شود؛ موضوعی که مسئولان را واداشته است پیش از فرارسیدن مهلت ۲۰۳۵ راهحلی نهایی پیدا کنند.
یکی از گزینههای مطرح، جایگزینی ثانیه کبیسه با «ساعت کبیسه» است. قرار است این پیشنهاد در نشست بعدی کنفرانس عمومی اوزان و مقیاسها که اکتبر امسال برگزار میشود، به رأی گذاشته شود.
پاتریزیا تاولا، مدیر بخش زمان در دفتر بینالمللی اوزان و مقیاسها (BIPM)، به مجله Scientific American گفت: «برآورد ما نشان میدهد اگر تا سال ۲۰۳۵ صبر کنیم، حدود ۳۰ درصد احتمال دارد به اعمال یک ثانیه کبیسه منفی نیاز پیدا کنیم.»
یک شبانهروز کامل، یعنی مدتزمان یک دور چرخش زمین به دور محور خود، بهطور متوسط حدود ۸۶ هزار و ۴۰۰ ثانیه طول میکشد. اما عواملی مانند موقعیت خورشید و مدار ماه باعث تغییرات بسیار جزئی در سرعت چرخش زمین میشوند. با پیشرفت فناوری و افزایش دقت اندازهگیریها، این اختلافهای کوچک بیش از گذشته قابل تشخیص شدهاند. به همین دلیل، دفتر بینالمللی اوزان و مقیاسها در سال ۱۹۷۲ ثانیه کبیسه را برای جبران اختلاف میان زمان جهانی هماهنگ (UTC) و زمان نجومی (UT1) معرفی کرد.
اگرچه اختلاف چند هزارم ثانیه برای بیشتر مردم اهمیت چندانی ندارد، اما برای سامانههای بسیار دقیق مانند شبکههای ارتباطی، GPS و سیستمهای بانکی، حتی کوچکترین خطا نیز میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. برای نمونه، هنگام اضافه شدن یک ثانیه کبیسه به زمان جهانی در نیمهشب اول ژانویه ۲۰۱۷، یک خطای نرمافزاری باعث اختلال در سرویس سامانه نام دامنه (DNS) شرکت کلادفلر شد.
در نتیجه، ثانیه کبیسه که با هدف هماهنگسازی زمان ایجاد شده بود، در عمل به دلیل پیچیدگیهای فنی، به یکی از چالشهای مهم زیرساختهای دیجیتال و رایانهای جهان تبدیل شده است.
در همین راستا، برخی کارشناسان معتقدند که «ثانیه کبیسه» از همان ابتدا نیز راهکاری مشکلساز بوده است. جودا لوین، فیزیکدان پیشین بخش زمان در مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا، به مجله Scientific American گفت که این سازوکار «همیشه یک مشکل» بوده، اما از سال ۲۰۱۶ و همزمان با افزایش غیرعادی سرعت چرخش زمین، این مشکل جدیتر شده است.
برای مثال، زمین در چهارم ژوئیه ۲۰۲۴ رکورد جدیدی ثبت کرد و چرخش روزانه خود را ۱.۶۶ میلیثانیه سریعتر از حد معمول به پایان رساند. حدود یک سال بعد، در ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۵ نیز طول شبانهروز ۱.۳۶ میلیثانیه کوتاهتر از حالت عادی بود و در روزهای ۹ و ۲۲ ژوئیه همان سال نیز زمان چرخش زمین کمتر از حد معمول ثبت شد. این روند باعث شده کارشناسان هشدار دهند که ممکن است از سال ۲۰۲۹ نیاز به اعمال «ثانیه کبیسه منفی» وجود داشته باشد؛ یعنی یک ثانیه از زمان جهانی هماهنگ (UTC) کم شود تا این زمان با زمان نجومی (UT1) هماهنگ بماند.
با توجه به مشکلاتی که ثانیههای کبیسه مثبت در سالهای گذشته ایجاد کردهاند، انتظار میرود اجرای ثانیه کبیسه منفی نیز چالشهای مشابهی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، کنفرانس عمومی اوزان و مقیاسها در قطعنامه سال ۲۰۲۲ خود پیشنهاد کرده است که استفاده از «ساعت کبیسه» بهعنوان جایگزین بررسی شود. در این روش، اصلاح زمان با فاصلههای بسیار طولانیتر انجام میشود و در نتیجه، سامانههای رایانهای فشار کمتری را تجربه خواهند کرد و سازمانها نیز فرصت بیشتری برای آمادهسازی خود خواهند داشت.
