همه ما بارها این توصیه را شنیدهایم که الکل را «در حد اعتدال» مصرف کنیم؛ توصیهای که آنقدر تکرار شده که عملاً معنای روشنی ندارد. یک لیوان، سه لیوان، فقط آخر هفتهها یا فقط همراه غذا؛ هرکسی تعریف خودش را دارد و معمولاً توضیح مشخصی هم درباره آن ارائه نمیشود.
این ابهام در آمارها هم دیده میشود. بر اساس دادههای یک نظرسنجی جدید، نزدیک به ۴۰ درصد بزرگسالان گفتهاند قصد دارند امسال مصرف الکل خود را کاهش دهند؛ موضوعی که نشان میدهد بسیاری از افراد در حال بازنگری عادتهای خود هستند، بدون آنکه تعریف مشترکی از «مصرف معقول» وجود داشته باشد. پزشکان میگویند پاسخ این سؤال برای هر فرد متفاوت است و عواملی مانند ویژگیهای زیستی، سابقه شخصی و جایگاه الکل در زندگی روزمره در آن نقش دارد.
ایزکیل امانوئل، متخصص سرطان ساکن پنسیلوانیا و نویسنده کتاب «بستنیات را بخور: شش قانون ساده برای زندگی طولانی و سالم»، درباره شواهد علمی صریح صحبت کرده است. او در گفتوگویی با برنامه «ساندی مورنینگ» شبکه سیبیاس گفت که ایمنترین میزان مصرف الکل احتمالاً صفر است.
برخی مطالعات نشان میدهند مصرف بسیار محدود الکل خطر نسبتاً کمی دارد، اما این توصیه با واقعیتهای اجتماعی همخوانی ندارد. حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد بزرگسالان الکل مصرف میکنند و توصیه به ترک کامل برای بیشتر افراد با نحوه واقعی شکلگیری رفتارها سازگار نیست. به گفته او، مصرف الکل بخشی ریشهدار از فرهنگ جامعه است.
ایزکیل امانوئل تأکید میکند که همه انواع نوشیدن الکل یکسان نیستند. مصرف افراطی و نوشیدن بهتنهایی در دسته رفتارهای پرخطر قرار میگیرند، در حالی که نوشیدن در جمع جایگاه متفاوتی دارد و ارزش آن بیشتر به بودن در کنار دیگران برمیگردد تا خود الکل.
با این حال، حفظ این تعادل برای افرادی که از نظر زیستی در معرض خطر بالاتری هستند دشوارتر میشود. اندرو هابِرمن در پادکست «هابِرمن لب» در گفتوگو با کیث هامفریز از دانشکده پزشکی استنفورد توضیح داده که چرا الکل تأثیرات بسیار متفاوتی بر افراد مختلف دارد.
به گفته هابرمن، حدود ۱۰ درصد از افراد الکل را مثل محرک دوپامین تجربه میکنند و واکنش پاداشی بسیار قویتری نسبت به دیگران دارند. در مقابل، برخی افراد دچار تهوع، سرگیجه، قطع حافظه یا خماریهای شدید میشوند که آنها را به توقف مصرف وادار میکند.
مصرف زودهنگام الکل خطرات را افزایش میدهد. هابرمن به شواهدی اشاره کرده که نشان میدهد اولین تجربه نوشیدن پیش از ۱۴ سالگی، احتمال ابتلا به الکلیسم در سالهای بعد را بهطور قابل توجهی بالا میبرد. سابقه خانوادگی نقش پررنگتری هم دارد. هامفریز تأکید کرده که اعتیاد به الکل در والدین، بهویژه پدران، پیشبینیکننده قوی خطر است و مردان بهطور کلی بیش از زنان الکل مصرف میکنند، صرفنظر از تشخیص بالینی.
زنان نیز با نگرانیهای جداگانهای روبهرو هستند. مصرف الکل با افزایش خطر ابتلا به سرطانهای مرتبط با هورمونها ارتباط داده شده است، حتی در سطوح پایین مصرف، موضوعی که روایتهای قدیمی درباره مفید بودن نوشیدن متعادل برای سلامتی را با تردید مواجه میکند.
در مورد فواید احتمالی مصرف الکل، کیث هامفریز قانع نشده است. او میگوید ادعاها درباره تأثیر مثبت شراب قرمز بر سلامت قلب، زمانی که خطر سرطان در نظر گرفته میشود، تضعیف میشوند. به گفته او، مصرف دو نوشیدنی در هفته تنها خطر قابل اندازهگیری اندکی دارد، اما با این حال از نظر سلامت توصیهپذیر نیست.
با این وجود، هر دو پزشک به این نکته اذعان دارند که چرا مردم همچنان الکل مصرف میکنند. وعدههای غذایی مشترک، جشنها و آیینهای اجتماعی اهمیت دارند و افراد اغلب برای ایجاد ارتباط، ریسک را میپذیرند. به گفته هامفریز، آنچه امروز دشوارتر شده، رد کردن یک نوشیدنی است؛ چرا که امتناع از الکل هنوز با پرسش و توضیحخواهی همراه است، در حالی که رد کردن سیگار دیگر چنین واکنشی ایجاد نمیکند.
پزشکان میگویند این انتظار اجتماعی نیاز به بازنگری دارد. انتخاب برای کمتر نوشیدن یا اصلاً ننوشیدن باید بهعنوان یک تصمیم شخصی مرتبط با سلامت تلقی شود، نه موضوعی که نیاز به توضیح داشته باشد. به گفته نویسنده این گزارش که نزدیک به دو سال است مصرف الکل را کنار گذاشته، این تصمیم با گذشت زمان آسانتر میشود. برای افرادی که به کاهش مصرف فکر میکنند، پیشنهاد میشود فهرستی از مزایا و معایب تهیه کنند؛ فهرستی که ممکن است نشان دهد الکل نقش بسیار محدودی در زندگی آنها دارد.
